Astečki kalendar

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Sunčev kamen, poznat i kao astečki kalendar, izložen u Nacionalnom muzeju antropologije u Mexico City-ju.

Astečki kalendar je kalendarski sustav koji su koristili Asteci kao i drugi pretkolumbovski narodi središnjeg Meksika. To je jedan od mezoameričkih kalendara i dijeli osnovnu strukturu kalendara stare Mezoamerike.

Kalendar se sastojao od kalendarskog ciklusa od 365 dana po imenu xiuhpohualli (broj ili brojenje godina) i obrednog ciklusa od 260 dana po imenu tonalpohualli (broj dana). Ova dva ciklusa se kombiniraju u eru od 52 godine, koja se ponekad naziva "kalendarski krug". Prvi kalendar smatra se poljoprivrednim kalendarom, jer potječe od Sunčevog kretanja, a drugi se smatra svetim kalendarom.

Kalendarska godina je počinjala prvom pojavom asterizma Plejade na istoku baš pred zoru,[1] (što se zove helijakalni izlazak).

Tonalpohualli[uredi VE | uredi]

Tonalpouali ("broj dana") je ciklus od 260 dana, svaki dan je jedinstveno označen kombinacijom broja (od 1 do 13) i jednim od dvadeset oznaka (imena) za dane. Svakim novim danom uvećava se broj dana i smjenjuje ime: nakon 1 Krokodil dolazi 2 Vjetar, 3 Kuća, 4 Gušter itd. do 13 Trska. Zatim se ponavlja ciklus brojeva, idući dan je 1 Jaguar. Ciklus oznaka se nastavlja do 7 Cvijet, a onda se i on ponavlja pa je idući dan 8 Krokodil. Kako bi se ponovno došlo do 1 Krokodil potrebno je 260 (13×20) dana.

Oznake dana[uredi VE | uredi]

Skup oznaka za dane korišten u središnjem Meksiku istovjetan je onom koji su koristili Mixteci i donekle sličan onome iz ostalih mezoameričkih kalendara.

Svakoj oznaci za dan također pripisuju i jedan od četiri kardinalna pravca.

Postoje različitosti u načinu na koji su znaci za dane crtani ili urezivani. Ovdje prikazani su iz Codex Magliabechiano.

Slika Nahuatl ime Izgovor Prijevod Pravac
Cipactli.jpg Cipactli [siˈpaktɬi] Krokodil
Aligator
Kajman
Krokodilsko Čudovište
Istok
Ehecatl2.jpg Ehecatl [eʔˈeːkatɬ] Vjetar Sjever
Calli.jpg Calli [ˈkalli] Kuća Zapad
Cuetzpalin.jpg Cuetzpalin [kʷetsˈpalin] Gušter Jug
Coatl.jpg Coatl [ˈkoː(w)aːtɬ] Guja
Zmija
Istok
Miquiztli.jpg Miquiztli [miˈkistɬi] Smrt Sjever
Mazatl.jpg Mazatl [ˈmasaːtɬ] Jelen Zapad
Tochtli.jpg Tochtli [ˈtoːtʃtɬi] Zec Jug
Atl3.jpg Atl [aːtɬ] Voda Istok
Itzcuintli.jpg Itzcuintli [itsˈkʷintɬi] Pas Sjever
Ozomatli.jpg Ozomatli
Ozomahtli
[osoˈmaʔtɬi] Majmun Zapad
Slika Nahuatl ime Izgovor Prijevod Pravac
Malinalli.jpg Malinalli [maliːˈnalli] Trava Jug
Acatl.jpg Acatl [ˈaːkatɬ] Trska Istok
Ocelotl.jpg Ocelotl [oˈseːloːtɬ] Jaguar Sjever
Cuauhtli.jpg Quauhtli
Cuauhtli
[ˈkʷaːwtɬi] Orao Zapad
Cozcacuauhtli.jpg Cozcaquauhtli
Cozcacuauhtli
[koːsaˈkʷaːwtɬi] Lešinar Jug
Olin (Aztec glyph from the Codex Magliabechiano).jpg Ollin
Olin
[ˈoliːn] Pokret
Potres
Istok
Tecpatl.jpg Tecpatl [ˈtekpatɬ] Kremen
Kremeni nož
Sjever
Quiahuitl.jpg Quiahuitl
Quiyahuitl
[kiˈ(j)awitɬ] Kiša Zapad
Xochitl.jpg Xochitl [ʃoːtʃitɬ] Cvijet Jug

Vjetar i Kiša predstavljeni su likovima njima pridruženih bogova, Ehecatla odnosno Tlaloca.

Ostale oznake na kamenu pokazivale su sadašnji svijet i svjetove prije njega. Svaki svijet je nazivan "sunce", a svako sunce je imalo svoju vrstu stanovnika. Asteci su vjerovali da se nalaze u petom suncu i da će i ono, kao i sva ranija sunca, nestati zbog svojih nesavršenosti. Obilježavane su svake 52 godine, jer su vjerovali da je to životni ciklus i da bi bogovi na kraju bilo kojeg od životnih ciklusa mogli oduzeti sve što ljudi imaju i uništiti svijet.

Trinaestice[uredi VE | uredi]

Skup od trinaest numeriranih dana poznat je po španjolskoj riječi trecena (trece - trinaest). Svaka od dvadeset trecena u 260-dnevnom ciklusu bila je povezana s nekim božanstvom:

Trecena Božanstvo
1 Krokodili – 13 Trska Ometeotl
1 Jaguar – 13 Smrt Quetzalcoatl
1 Jelen – 13 Kiša Tepeyollotl
1 Cvijet – 13 Trava Huehuecoyotl
1 Trska – 13 Zmija Chalchiuhtlicue
1 Smrt – 13 Kremen Tonatiuh
1 Kiša – 13 Majmun Tlaloc
1 Trava – 13 Gušter Mayahuel
1 Zmija – 13 Potres Xiuhtecuhtli
1 Kremen – 13 Pas Mictlantecuhtli
Trecena Božanstvo
1 Majmun – 13 Kuća Patecatl
1 Gušter – 13 Lešinar Itztlacoliuhqui
1 Potres – 13 Voda Tlazolteotl
1 Pas – 13 Vjetar Xipe Totec
1 Kuća – 13 Orao Itzpapalotl
1 Lešinar – 13 Zec Xolotl
1 Voda – 13 Krokodil Chalchiuhtotolin
1 Vjetar – 13 Jaguar Chantico
1 Orao – 13 Jelen Xochiquetzal
1 Zec – 13 Cvijet Xiuhtecuhtli


Povezani članci[uredi VE | uredi]

Literatura[uredi VE | uredi]

  • Aztec Calendar Handbook, by Dr. Randall C. Jimenez / Richard Graeber, ISBN 0966116313

Izvori[uredi VE | uredi]

  1. Brad Schaefer (Yale University). Heliacal Rising: Definitions, Calculations, and some Specific Cases (Essays from Archaeoastronomy & Ethnoastronomy News, the Quarterly Bulletin of the Center for Archaeoastronomy, Number 25.) [1]

Vanjske poveznice[uredi VE | uredi]