Dolomiti

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Ovo je članak o planinama Dolomitima. Za članak o mineralu i sedimentnoj stijeni pogledajte članak dolomit.
Dolomiti
Marmolata.JPG
Marmolada, najviši vrh Dolomita
Visina 3.343 m
Država / Pokrajina Italija (Belluno, Južni Tirol, Trentino)
Dio gorja Alpe
Koordinate 46°23′N 11°51′E / 46.383°N 11.85°E / 46.383; 11.85

Dolomiti ili Dolomitske Alpe (ladinski jezik: Dolomites; talijanski jezik: Dolomiti; furlanski jezik: Dolomitis) planinska su skupina u istočnim Alpama u Italiji. Nalaze se većinskim dijelom u provinciji Belluno (Veneto), a ostalim, manjim dijelom, u provincijama Južni Tirol i Trentino (sve u sjeveroistočnoj Italiji). Dogovorno, proteže se od rijeka Adige na zapadu do Piave na istoku, i između dolina Puster na sjeveru i Sugana na jugu..

360° panoramski pogled s Marmolade, najvišeg vrha Dolomita
Magnify-clip.png
360° panoramski pogled s Marmolade, najvišeg vrha Dolomita

Jedan nacionalni (Parco Nazionale Dolomiti Bellunesi) i više regionalnih parkova nalaze se na Dolomitima. U kolovozu 2009. godine, Dolomiti su proglašeni prirodnom svjetskom baštinom UNESCO-a[1].

Zemljopisne odlike[uredi VE | uredi]

U Dolomitima se nalazi 21 vrh viši od 3.000 m nadmorske visine i oni pokrivaju površinu od oko 141.903 hektara. Tu se nalaze neki od najljepših alpskih krajolika s vertikalnim stijenama, strmim liticama i velikom gustoćom uskih, dubokih i dugih dolina. Tu se izmjenjuju raznoliki krajolici velikog geološkog značaja, kao što su prirodni stupci i zidovi, krške formacije (najveći broj različitih vapnenačkih formacija na ograničenom prostoru na svijetu) je, vrhovi i ledenjaci. Oni svjedoče o bogatoj geomorfološkoj prošlosti stijena koje su oblikovane erozijom, potresima i glacijacijom. Neke samostalne stijene su više od 1.500 m od svog dna, te spadaju u najviše vapnenačke litice na svijetu. Zbog toga su na ovom području česta klizišta tla, poplave i lavine.

Tu se nalaze i neki od ponajboljih primjera karbonatnih sustava terasa iz mezozoika (tzv. "fosilizirani atoli") s pomorskim fosilnim ostacima iz prijelaznog razdoblja iz perm u trijas. Prema tim fosilima se saznalo mnogo o vremenu najvećeg pomora živih vrsta ikada.

Dolomiti se dijele na Zapadne i Istočne Dolomite, koje dijeli linija koja ide od Val Badije, prijevoja Campolongo, do doline Cordevole (Agordino).

Planina Antelao

Dolomiti

Flag of UNESCO.svg Svjetska baštinaUNESCO
Dolomiti
Flag of Italy.svg Italija


Dolomiti na karti Italija
Dolomiti
Dolomiti
Lokacija Dolomita u Italiji
Godina uvrštenja: 2009. (33. zasjedanje)
Vrsta: Prirodna baština
Mjerilo: vii, viii
Ugroženost: ne
Poveznica: http://whc.unesco.org/en/list/1237 UNESCO
Vrh Sassolungo planine Langkofel
Najviši vrhovi Dolomita
Ime visina (m) Ime visina (m)
Marmolada 3.344 Dreischusterspitze 3.162
Antelao 3.263 Boespitze (Sellagruppe) 3.152
Tofana di Mezzo 3.241 Croda Rossa (Hoher Caisl) 3.148
Sorapiss 3.229 Piz Popena 3.143
Monte Civetta 3.220 Elferkofel 3.115
Vernel 3.145 Grohmannspitze (Langkofel) 3.111
Monte Cristallo 3.199 Zwölferkofel 3.091
Cima di Vezzana 3.191 Sass Rigais (Geislerspitzen) 3.027
Cimon della Pala 3.186 Drei Zinnen 3.003
Langkofel 3.178 Kesselkogel (Rosengarten) 3.001
Pelmo 3.169 Fünffingerspitze 2.997
Planina Boespitze
Vrhovi planine Torri del Vaiolet
Glavni prijevoji
Ime visina (m)
Passo d'Ombretta (Campitello-Caprile) 2.738
Langkofeljoch (Val Gardena-Campitello) 2.683
Tschagerjoch (Karersee-Vajolet Glen) 2.644
Grasleiten Pass (Vajolet Glen-Grasleiten Glen) 2.597
Passo di Pravitale (Rosetta Plateau-Pravitale Glen) 2.580
Passo delle Comelle (do Cencenighe) 2.579
Passo della Rosetta (San Martino di Castrozza-Rosetta plateau) 2.573
Vajolet Pass (Tiers-Vajolet Glen) 2.549
Passo di Canali (Primiero-Agordo) 2.497
Tierseralpljoch (Campitello-Tiers) 2.455

Povijest[uredi VE | uredi]

Prijelaz Gardena (2.121 m)

Za vrijeme Prvog svjetskog rata, linija između talijanske i austro-ugarske vojske prolazila je kroz Dolomite. Mnogi ljudi posjećuju Dolomite kako bi prošli Via ferratama, zaštićenim putevima napravljenim za Prvog svjetskog rata. Nekoliko vrlo dugačkih staza vodi Dolomitima, zvanih "Alte vie" (i.e. visoke staze). Za prelazak takvih dugačkih staza, numeriranih od 1 do 8, potrebno je barem tjedan dana hoda zbog čega se na njima nalaze mnoga planinarska odmorišta.

Podrijetlo imena[uredi VE | uredi]

Ime "Dolomiti" došlo je od poznatog francuskog mineraloga Déodata Grateta de Dolomieua koji je prvi opisao kamen, dolomit, tip karbonatnih stijena koji je uzrok karakterističnih oblika i boja ovih planina, znanih kao "blijede planine" prije 19. stoljeća kad je ime pofrancuženo.[nedostaje izvor]

Turizam[uredi VE | uredi]

Dolomiti su poznati po skijanju zimi te planinarenju, alpinizmu, penjanju i paraglidingu ljeti odnosno u kasno proljeće/ranu jesen. Slobodno penjanje tradicija je u Dolomitima od 1887. godine, kada se sedamnaestogodišnji Georg Winkler samostalno uspeo na jedan od vrhova Tornjeva Vajolet.[2]

U prvom se tjednu srpnja održava godišnja dnevna brdska biciklistička utrka koja se održava kroz sedam planinskih prijevoja Dolomita nazvana Maratona dles Dolomites.

Izvori[uredi VE | uredi]

Bibliografija[uredi VE | uredi]

Vanjske poveznice[uredi VE | uredi]

Logotip Zajedničkog poslužitelja
Na Zajedničkom poslužitelju postoje datoteke vezane uz: Dolomiti