Hipoksija

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Efekti hipoksije na različitim nadmorskim visinama uvjetovan je smanjenjem parcijalnog tlaka kisika u udahnutom zraku

Hipoksija (lat. hypoxia) je stanje smanjene količine kisika u stanicama i tkivu, što ima za posljedicu poremećaj u funkcioniranju organa, sustava i stanica.

Uzroci nastanka hipoksije[uredi VE | uredi]

Uzroci nastanka hipoksije uključuju sljedeće:

  • Nedovoljna količina kisika u udahnuti zraku
    • Nedovoljna količine kisika u atmosferi uzrokuje pad parcijalnog tlaka kisika u udahnutom zraku, a ima za posljedicu smanjenje oksigenacije hemoglobina u plućnim kapilarima. U svim etapama transporta kisika u organizmu njegove vrijednosti su smanjene: (nastaje zbog zagađenja atmosfere ispušnim plinovima, parama, dimom i drugim isparenjima,u toku boravaka na visokim planinama (kod alpinista), tijekom incidenata u rudnicima i podzemnim jamama, kesonima u zrakoplovstvu, kozmičkim letovima, podvodnim aktivnostima itd..)
    • Hipoventilacija ima za posljedicu smanjenu ventilaciju i pad parcijalnog tlaka kisika u alveolama, što rezultira smanjenim zasićenjem kisikom hemoglobina i često je praćena hiperkapnijom, (izazvana je oštećenjem rada disajnog centra, oštećenjem motornih puteva u kičmenoj moždine, slabošću muskulature grudnog koša zbog miastenije ili trovanja kurareom itd..)
    • Eksperimentalna hipoksija, koju karakterizira umjetno izazvan pad parcijalnog tlaka atmosferskog zraka, kojim se u strogo kontroliranim uvjetima pod nadzorom liječnika postiže; razređenje zraka u barokomorama ili Udisanjem otopine plinova sa smanjenom količinom kisika kod čovjeka ili životinja, ( npr.90% dušika i 10% kisika)


  • Bolesti pluća
    • Suženje promera dišnih puteva (izazvano spazmom, otokom sluzokože, sekretom, stranim tijelima ili tumoroznim izraslinama),
    • Smanjena razmena kiseonika kroz alveolarnu membranu (zbog njenog zadebljanja, prisustva sekreta i krvi u alveolama i smanjenja površine alveolarne membrane izvano: odstranjenjem dijela pluća iz funkcije nakon operativnih zahvata na plućima tuberkuloze, tumora i emfizema.
    • Desno-lijevi srčani Sant ovi. Oko 1% krvi iz sistemske cirkulacije zaobilazi oksigenaciju u plućima i prelazi direktno u plućne vene, što smanjuje zasićenje kisikom krvi u njima. U slučaju urođenih poremećaja na srcu i velikim krvnim sudovima navedeni postotak je znatno veći, a zasićenje krvi kisikom vrlo slabo (fenomen "blue baby "). U ovu grupu spada i poremećaj plućne cirkulacije praćen miješanje neoksigenirane (venske) krvi sa (arterijskom) oksigenisanom krvi.


  • Poremećaj transporta kisika do tkiva i stanica
    • Anemije i poremećaja u strukturi hemoglobina
    • Opća insuficijencija cirkulacije, praćena smanjenjem minutnog volumena srca (srčani zastoj, poremećaj ritma srca),
    • Poremećaja periferne cirkulacije (izazvan spazamom, tromboze, arteriosklerozom, embolijom, upalnim procesima perifernih krvnih sudova). Kod ove hipoksije dolazi do tkivne asfiksije zbog niskog parcijalnog tlaka kisika i viskoke vrijednosti ugljičnog dioksida.
    • Otok tkiva



  • Nesklad između količine i potreba stanica za kisikom izazvan velikom potrošnjom kisika.

Klasifikacija hipoksije koja se primjenjuje u kliničkoj praksi[uredi VE | uredi]

  • Hipoksična hipoksija - označava sve vrste hipoksije kod kojih do alveola ne stiže dovoljna količina kisika
  • Anemijska hipoksija - označava sva stanja koja su izazvana oštećenjem transporta kisika hemoglobinom (zbog nedovoljnih količina ili kemijskih oštećenja strukture hemoglobina)
  • Zastojna (cirkulacijska) hipoksija - označava hipoksična stanja izazvana oštećenjem cirkulacije koje ometa dopremanje kisika do stanica i tkiva.
  • Histotoksična (tkivna) hipoksija - označava hipoksična stanja u kojima i pored dovoljne količine kisonika u organizmu tkiva, ćelije ne mogu da ga koriste zbog oštećenja oksidacionih enzima u stanicama izazvanih trovanje (cijanidima, nekim anesteticima itd..) Ili nedostatkom vitamina B. Kod ove hipoksije u venskoj krvi je povišen sadržaj kisika jer ga tkiva ne iskorištavaju.
  • Hipoksija zobg prekomjerne potrošnje kisika (fiziološki hipoksija) - nastaje zbog velike potrošnje kisika pri ekstremnom mišićnom radu i može se javiti kod sportaša i fizičkih radnika.

Ostale podjele hipoksije[uredi VE | uredi]

Prema brzini nastajanja, hipoksija može biti :

  • Perakutna, a kao poseban oblik perakutne hipoksije eksplozivna (dekompresiona) hipoksija koja nastaje kada se u vremenu manjem od 1 sekunde parcijalni tlak atmosferskog zraka smanji na 100 mm živinog stuba ili manje, a srećemo je u zrakoplovstvu i kosmonautici zbog narušavanja hermetičnosti kabinskog prostora (eksplozivna dekompresija) i u eksperimentalnim uvjetima na ljudima i životinjama u dvokomornim hipobaričnim barokomorama.
  • Akutna
  • Postepena
BRZINA NASTANKA HIPKSOJE SA VISINOM
Visina u metrima Zadesna hipoksija Eksplozivna dekompresija
6.706 10 min 5 min
7.620 3 min 2 min
10.644 75 sec 30 sec
12190 30 sec 23 sec
16.760 15 sec 15 sek

Prema dužini trajanja, hipoksija može biti :

  • Stalna (kontinuirana)
  • Povremna (intermitentna), koju karakterizira naizmjenično smjenjivanje hipoksije sa razdobljem normalne opskrbe krvi kisikom (normoksija)

Djelovanje hipoksije na organizam[uredi VE | uredi]

Djelovanje hipoksije na organizam zavisi od brzine nastanka, težine i dužine trajanja, a karakteriziraju je:

  • Smanjenje mentalne aktivnosti; (što se ogleda kroz slabo pamćenje, zaboravnost, usporen misaone tok, pospanost, euforiju, glavobolju, mučninu,) sve do pojave trzaj, konvulzije i nastanka kome
  • Smanjenje radne sposobnosti muskulaturu; (što se manifestira usporeni hodom, osjećajem nemoći, oslabljeni i usporeni refleksiju, lošom koordinacijom motoričkih pokreta akomodacije oka,
  • Depresija respiratornog centra; koju prati gubitak svijesti, koma i smrt

Vazokonstrikcija i vazodilatacija[uredi VE | uredi]

U većini tkiva u organizmu, kao reakcija na hipoksiju javlja se vazodilatacija (proširenje promera) krvnih sudova. Širenje krvnih sudova, omogućava priliv u tkivima veće količine krvi što donekle kompenzira hipoksiju.

Nasuprot tome, plućni cirkulacija odgovora na hipoksiju vazokonstrikcijom (suženjem promera) krvnih sudova. Ova pojava je poznata kao hipoksična plućna vazokonstrikcija ili " HPV ".

Literatura[uredi VE | uredi]

  • Handbook on Hyperbaric Medicine Autor: Daniel Mathieu Suradnik: Daniel Mathieu Izdavač: Springer, 2006 ISBN 1402043767, 9781402043765 812 stranica
  • William P., PhD. Fife; Jolie, PhD. Bookspan (2004). Textbook of hyperbaric medicine. Seattle: Hogrefe & Huber Publishers. ISBN 0-88937-277-2
  • Arthur C. Guyton Medicinska fiziologija, Medicinska knjiga Beograd-Zagreb 1990
  • Kacimi R., Richalet J.-P., and B. Crozatier. Hypoxia-induced differential modulation of adenosinergic and muscarinic receptors in rat heart. J Apple. Physiol. 75 (3): 1123-1128, 1993.
  • Kacimi R., Richalet J.-P., Corsin A., Abousahl I. and B. Crozatier. Hypoxia induced downregulation of ß-adrenergic receptors in rat heart. J. Apple. Physiol. 73 (4) :1377-1382, 1992.
  • Richalet J.-P. , R. Kacimi and A.-M. Antezana. The control of chronotropic function in hypobaric hypoxia. Int. J. Sports Med. 13: S22-S24, 1992.
  • Pilardeau P., J.-P. Richalet, P. Bouissou, J. Vaysse, P. Larmignat, A. Boom. Saliva flow and composition in humans exposed to acute altitude hypoxia. Eur. J. Apple. Physiol. 59:450-453, 1990
  • Richalet J.-P. The heart and adrenergic system in hypoxia. Editors Sutton J. R., Coates G., Remmers J. E. Hypoxia. The adaptations 231-240, 1990

Linkovi[uredi VE | uredi]