Ustavni zakon 1953.

Izvor: Wikipedija
Prijeđi na navigaciju Prijeđi na pretraživanje
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija
Emblem of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia.svg

Institucije SFRJ


Ustavni zakon iz 1953. je donesen 14. siječnja 1953. godine kao veliki paket izmjena Ustava Federativne Narodne Republike Jugoslavije iz 1946. godine, sa ciljem uvođenja pojma samoupravljanja u ustav SFR Jugoslavije. Ustav od 1946. godine je sa ovim izmjenama bio na snazi do Ustava Jugoslavije iz 1963. godine.[1]

Odredbe[uredi VE | uredi]

Ovim zakonom osnovama političkog i društvenog uređenja su proglašene društvena vlasništva nad sredstvima za proizvodnju, samoupravljanje proizvođača u gospodarstvu, samoupravljanje radnog naroda u općinama, gradovima i kotarima (drugostupanjska jedinica lokalne samouprave), te samoupravljanje radnog naroda u upravnoj jedinici prosvjete, kulture i socijalnih službi.[1]

SFR Jugoslavija je proglašena socijalističkom, saveznom demokratskom državom suverenih i ravnopravnih naroda. Sva vlast u zemlji je pripadala radnom narodu preko predstavnika u raznim tijelima (narodni odbori, narodne skupštine, radnički savjeti, i drugi samoupravni organi), kao i neposredno putem izbora, opozivom predstavnika, zborovima birača, savjetima građana, sudjelovanjem građana u upravi i u pravosuđu, te putem drugih oblika samoupravljanja, a koje je proglašeno kao osnova čitavog uređenja.[1]

Narodni odbori su proglašeni osnovnim organima vlasti radnog naroda i najviši organi vlasti općine, grada i kotara. Federaciji pripadaju samo ona prava koja su utvrđena saveznim ustavom, a narodnim republikama samo prava utvrđena republičkim ustavom. Samoupravljanje proizvođača i radnog naroda ostvaruje se uz suglasnost sa općim društvenim interesima izraženim u zakonu i drugim odlukama predstavničkih tijela radnog naroda, narodnih skupština i narodnih odbora.[1]

Zajamčeno je pravo na rad, slobodno udruživanje radnog naroda radi ostvarivanja demokratskih političkih, ekonomskih, socijalnih, naučnih, kulturnih, umjetničkih, stručnih, sportskih i drugih zajedničkih interesa. Isto tako su zajamčene osobne slobode, te druga prava čovjeka i građanina.[1]

Na polju predstavničkog tijela ovo se ogledalo u uvođenju Vijeće proizvođača, kao doma predstavnika profesija, pored političkog doma. Napušten je princip dvodijelne podjele vlasti, a Savezna narodna skupština je proglašena za vrhovnog predstavnika narodnog suvereniteta i to kao najviši organ vlasti federacije.[1]

Do tada postojeći najviši izvršni organi, Prezidijum Narodne skupštine FNR Jugoslavije i Vlada FNR Jugoslavije, zamijenjeni su sa dva izvršna organa Savezne narodne skupštine, tj. Predsjednikom republike i Saveznim izvršnim vijećem (SIV), koji su skupštini bili odgovorni za rad. Predsjednik republike je ujedno bio i predsjednik SIV-a.[1]

Također je napušten demokratski centralizam, povećana su prava republika i autonomnih jedinica. Ustavni zakon zapravo je proglašen kao povelja društvenog samoupravljanja, a taj naziv su nosili i budući ustavi SFR Jugoslavije. Po zamisli tvoraca, ovaj ustav je treba omogućiti nesmetanu izgradnju samoupravljanja, do donošenja novog Ustava Jugoslavije iz 1963. godine.[1]

Izvori[uredi VE | uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 »Službeni list Federativne Narodne Republike Jugoslavije«, Odluka o proglašenju ustava Federativne Narodne Republike Jugoslavije Beograd, str. 21 - 24, broj 3., godina IX, 14. siječnja 1953.