Nukleinske kiseline
Nukleinske kiseline jesu makromolekule koje sudjeluju u pohrani, prijenosu i ekspresiji genetske informacije. To su linearni polimeri koji se sastoje od različitih nukleotida poredanih u genetski predodređenom slijedu koji je nositelj njihove uloge informacijskih makromolekula.
Nukleotidi su međusobno povezani preko fosfatne skupine. Do uspostavljanja tzv. 3', 5' fosfodiesterske veze dolazi reakcijom kondenzacije hidroksilnih skupina na suprotnim krajevima nukleotida. Sinteza zahtijeva energiju (nukleotidi u reakciju stupaju kao nukleozid-trifosfati) i informaciju (genetski određeni slijed koji čini postojeća molekula). Nukleotidi se prepoznaju po principu sparivanja baza i vežu se s obzirom na poredak komplementarnih molekula u predlošku.
Nukleinske kiseline se razlikuju po kemijskim svojstvima i ulozi u živoj stanici. Dvije osnovne vrste su:
- DNA (deoksiribonukleinska kiselina) – sadrži deoksiribozu, spremište je genetske informacije i uglavnom je sadržana u staničnoj jezgri
- RNA (ribonukleinska kiselina) – sadrži ribozu, sudjeluje u ekspresiji informacija tijekom sinteze proteina i stvara se u staničnoj jezgri
- mRNA (glasnička RNA) – u jezgri sudjeluje u transkripciji genetskog koda, potom se kroz jezgrinu ovojnicu premješta u citoplazmu gdje sudjeluje u procesu translacije
- rRNA (ribosomska RNA) – uz ribosomske proteine je sastavni dio ribosoma
- tRNA (transportna RNA) – prenosi aminokiseline do ribosoma gdje gradi polipeptidni lanac
Nukleinske kiseline prvi je opisao švicarski medicinar Friedrich Miescher 1869. godine. U to je vrijeme njihova funkcija bila potpuno nepoznata. On je iz jezgri leukocita izolirao tvar koja se zbog visokog udjela fosfora u svojoj građi značajno razlikovala od bjelančevina. Nazvao ju je nuklein prema latinskoj riječi za jezgru, nucleus. Iako je uporabom te riječi upućivao na značaj ove tvari u naslijeđu, ipak nije vjerovao da je ona jedini nosilac naslijeđa.[1]
Albrecht Kossel je otkrio da nuklein u svom sastavu uvijek ima četiri različite građevne jedinice povezane s molekulom šećera. Napokon, 1889. godine Richard Altmann otkrio je nuklein i u biljnim stanicama, te mu na osnovi njegovih osnovnih kemijskih osobina dao danas poznato ime – nukleinska kiselina. Tek je 1929. godine Phoebus Levene primijetio da se nukleinska kiselina, u njegovom slučaju deoksiribonukleinska, sastoji od šećera deoksiriboze, ostatka fosfatne kiseline te četiri baze: adenina, gvanina, citozina i timina. On im je dao i opće ime – nukleotidi.[2]
Peptid-nukleinska kiselina (eng. peptide nucleic acid, PNA) je prva sintetski dobivena nukleinska kiselina. U međuvremenu su razvijene i:
- fosfortioatdeoksiribonukleinska kiselina
- cikloheksennukleinska kiselina (CeNA)
- N3'-P5'-fosforamidat (NP)
- zaključana nukleinska kiselina (locked nucleic acid, LNA)
- triciklodeoksiribonukleinska kiselina (tcDNA)
- fosforodiamidat-morfolino oligomer (PMO)
Neke od navedenih pripadaju ksenonukleinskim kiselinama, tj. nukleinskim kiselinama s izmijenjenom šećernom komponentom.
- ↑ 1869: DNA First Isolated. www.genome.gov (engleski). Pristupljeno 6. lipnja 2026.
- ↑ Simoni, Robert D.; Hill, Robert L.; Vaughan, Martha. 31. svibnja 2002. The Structure of Nucleic Acids and Many Other Natural Products: Phoebus Aaron Levene. Journal of Biological Chemistry (engleski). 277 (22): e11–e12. doi:10.1016/S0021-9258(20)85086-8. ISSN 0021-9258
 |
Zajednički poslužitelj ima još građe o temi Nukleinske kiseline |