Usnače (biljke)
| Usnače | |
|---|---|
| Sistematika | |
| Carstvo: | Plantae |
| Divizija: | Tracheophyta |
| Razred: | Magnoliopsida |
| Red: | Lamiales |
| Porodica: | Lamiaceae Martynov |
| Rodovi | |
Vidi tekst | |
| Baze podataka | |
Usnatice (usnače, medićevke; lat. Lamiaceae; takson Labiatae nije prihvaćen) biljna porodica iz reda Lamiales koja nosi ime po vijenčiću koji je građen u obliku gornje i donje usne. Zeljaste biljke i polugrmovi sa 7.886 priznatih vrsta u 245 rodova.[1] Biljke ove porodice sadrže eterična ulja i imaju ljekovita svojstva. Kako vole toplu klimu kod nas ih ima najviše u Sredozemlju.
Cvjetovi su jednosimetrični. Čaška je srasla od pet lapova, a vjenčić od pet latica. Prašnici su filamentima srasli za vjenčić a ima ih četiri osim kod kadulje i ružmarina.
Među poznatim vrstama su kadulja ili žalfija Salvia officinalis čiji latinski naziv salvia dolazi od salvare, spasiti, liječiti.
Većina pripadnika Lamiaceae su jednogodišnje ili višegodišnje biljke, obično se prepoznaju po svojim nasuprotnim, obično pilasto nazubljenim listovima, često pravilnim ili zgusnutim grozdovima cvjetova i više ili manje četvrtastim stabljikama. Njihovi cvjetovi obično imaju oblik koji potječe između dubokih režnjeva jajnika (ginobazični stil), ujedinjujući četiri inače bitno različita režnjeva jajnika.
Članovi porodice metvica karakteristično su aromatični, a mnogi se uzgajaju zbog svojih eteričnih ulja, koja se koriste u medicinske svrhe, za aromatiziranje hrane i pića te u parfumeriji.
- subfamilia Ajugoideae Kosteletzky
- subfamilia Callicarpoideae Bo Li & Olmstead, 2017
- subfamilia Cymarioideae Bo Li, Olmstead & Cantino, 2016
- subfamilia Lamioideae Harley
- subfamilia Nepetoideae Kosteletzky
- subfamilia Peronematoideae Bo Li, Olmstead & Cantino, 2016
- subfamilia Premnoideae Bo Li, Olmstead & P.D.Cantino, 2016
- subfamilia Prostantheroideae Luersson
- subfamilia Scutellarioideae Caruel
- subfamilia Symphorematoideae Briquet
- subfamilia Tectonoideae Bo Li & Olmstead, 2017
- subfamilia Viticoideae Briquet
Familia Lamiaceae Martinov (7775 spp.)
- Subfamilia Callicarpoideae Bo Li & Olmstead
- Callicarpa L. (162 spp.)
- Subfamilia Prostantheroideae Luerss.
- Tribus Westringieae Bartl.
- Prostanthera Labill. (112 spp.)
- Westringia Sm. (32 spp.)
- Hemiandra R.Br. (7 spp.)
- Hemigenia R.Br. (55 spp.)
- Microcorys R.Br. (21 spp.)
- Tribus Chloantheae Benth. & Hook.f.
- Brachysola Rye (2 spp.)
- Apatelantha T.C.Wilson & Henwood (5 spp.)
- Physopsis Turcz. (2 spp.)
- Newcastelia F.Muell. (9 spp.)
- Lachnostachys Hook. (5 spp.)
- Muniria N.Streiber & B.J.Conn (4 spp.)
- Dasymalla Endl. (5 spp.)
- Quoya Gaudich. (8 spp.)
- Pityrodia R.Br. (20 spp.)
- Dicrastylis J.L.Drumm. ex Harv. (31 spp.)
- Cyanostegia Turcz. (5 spp.)
- Hemiphora (F.Muell.) F. Muell. (5 spp.)
- Chloanthes R.Br. (4 spp.)
- Tribus Westringieae Bartl.
- Subfamilia Symphorematoideae Briq.
- Sphenodesme Jack (15 spp.)
- Symphorema Roxb. (3 spp.)
- Congea Roxb. (11 spp.)
- Subfamilia Viticoideae Briq.
- Vitex L. (208 spp.)
- Pseudocarpidium Millsp. (9 spp.)
- Teijsmanniodendron Koord. (24 spp.)
- Subfamilia Nepetoideae Burnett
- Tribus Elsholtzieae Burnett
- Perillula Maxim. (1 sp.)
- Ombrocharis Hand.-Mazz. (1 sp.)
- Collinsonia L. (5 spp.)
- Keiskea Miq. (7 spp.)
- Perilla L. (1 sp.)
- Mosla (Benth.) Buch.-Ham. ex Maxim. (14 spp.)
- Elsholtzia Willd. (42 spp.)
- Tribus Salviae Dumort.
- Subtribus Salviinae Endl.
- Salvia L. (1014 spp.)
- Subtribus Hyptidinae Endl.
- Leptohyptis Harley & J.F.B. Pastore (5 spp.)
- Oocephalus (Benth.) Harley & J.F.B.Pastore (22 spp.)
- Medusantha Harley & J.F.B.Pastore (8 spp.)
- Martianthus Harley & J.F.B.Pastore (4 spp.)
- Gymneia (Benth.) Harley & J.F.B.Pastore (7 spp.)
- Rhaphiodon Schauer (1 sp.)
- Physominthe Harley & J.F.B.Pastore (2 spp.)
- Hyptidendron Harley (22 spp.)
- Condea Adans. (29 spp.)
- Mesosphaerum P.Browne (24 spp.)
- Eriopidion Harley (1 sp.)
- Eriope Humb. & Bonpl. ex Benth. (32 spp.)
- Hypenia (Mart. ex Benth.) Harley (26 spp.)
- Asterohyptis Epling (4 spp.)
- Marsypianthes Mart. ex Benth. (7 spp.)
- Eplingiella Harley & J.F.B.Pastore (3 spp.)
- Cyanocephalus (Pohl ex Benth.) Harley & J.F.B.Pastore (27 spp.)
- Cantinoa Harley & J.F.B.Pastore (26 spp.)
- Hyptis Jacq. (168 spp.)
- Subtribus Salviinae Endl.
- Tribus Ocimeae Dumort.
- Subtribus Ociminae (Dumort.) J.A.Schmidt
- Ocimum L. (65 spp.)
- Syncolostemon E.Mey. ex Benth. (51 spp.)
- Orthosiphon Benth. (43 spp.)
- Fuerstia T.C.E.Fr. (9 spp.)
- Hoslundia Vahl (1 sp.)
- Basilicum Moench (1 sp.)
- Benguellia G.Taylor (1 sp.)
- Catoferia (Benth.) Benth. (4 spp.)
- Endostemon N.E.Br. (21 spp.)
- Haumaniastrum P.A.Duvign. & Plancke (35 spp.)
- Platostoma Beauverd (51 spp.)
- Subtribus Plectranthinae Endl.
- Alvesia Welw. (3 spp.)
- Aeollanthus Mart. ex Spreng. (44 spp.)
- Tetradenia Benth. (20 spp.)
- Thorncroftia N. E. Br. (6 spp.)
- Plectranthus L´Hér. (77 spp.)
- Capitanopsis S. Moore (6 spp.)
- Equilabium Mwany., A.J.Paton & Culham (42 spp.)
- Coleus Lour. (304 spp.)
- Paralamium Dunn (1 sp.)
- Subtribus Melissinae Dumort.
- Melissa L. (4 spp.)
- Heterolamium C.Y.Wu (2 spp.)
- Subtribus Ociminae (Dumort.) J.A.Schmidt
- Tribus Prunelleae Raf.
- Subtribus Prunellinae Dumort.
- Subtribus Lepechiniinae Benth. & Hook.f.
- Lepechinia Willd. (48 spp.)
- Subtribus Lavandulinae Endl.
- Lavandula L. (42 spp.)
- Subtribus Hanceolinae (Wu) Paton, Ryding & Harley
- Isodon (Schrad. ex Benth.) Spach (110 spp.)
- Siphocranion Kudô (3 spp.)
- Hanceola Kudô (10 spp.)
- Subtribus Nepetinae Coss. & Germ.
- Nepeta L. (291 spp.)
- Kudrjaschevia Pojark. (5 spp.)
- Drepanocaryum Pojark. (1 sp.)
- Marmoritis Benth. (5 spp.)
- Subtribus Hormininae Endl.
- Horminum L. (1 sp.)
- Tribus Saturejeae Benth.
- Subtribus undescribed
- Subtribus Saturejinae ined.
- Satureja Tourn. ex Mill. (43 spp.)
- ×Clinomicromeria Govaerts (0 sp.)
- Gontscharovia Boriss. (1 sp.)
- Saccocalyx Coss. & Durieu (1 sp.)
- Micromeria Benth. (70 spp.)
- Killickia Bräuchler, Heubl & Doroszenko (4 spp.)
- Hyssopus L. (7 spp.)
- Dracocephalum L. (81 spp.)
- Cedronella Moench (1 sp.)
- Subtribus Clinopodiinae Dumort.
- Bystropogon L´Hér. (7 spp.)
- Cuminia Colla (1 sp.)
- Minthostachys (Benth.) Spach (16 spp.)
- Clinopodium L. (192 spp.)
- Cyclotrichium (Boiss.) Manden. & Scheng. (9 spp.)
- Obtegomeria Doroszenko & P. D. Cantino (1 sp.)
- Kurzamra Kuntze (1 sp.)
- Ziziphora L. (14 spp.)
- Hedeoma Pers. (46 spp.)
- Rhododon Epling (1 sp.)
- Pogogyne Benth. (8 spp.)
- Poliomintha A. Gray (8 spp.)
- Hesperozygis Epling (7 spp.)
- Glechon Spreng. (7 spp.)
- Hoehnea Epling (4 spp.)
- Rhabdocaulon (Benth.) Epling (8 spp.)
- Tribus Mentheae Dumort.
- Lycopus L. (19 spp.)
- Mentha L. (25 spp.)
- Cunila D.P.Royen ex L. (20 spp.)
- Piloblephis Raf. (1 sp.)
- Monardella Benth. (39 spp.)
- Pycnanthemum Michx. (19 spp.)
- Acanthomintha (A.Gray) A.Gray (4 spp.)
- Monarda L. (22 spp.)
- Blephilia (L.) Raf. (4 spp.)
- Conradina A.Gray (5 spp.)
- Dicerandra Benth. (6 spp.)
- Thymbra L. (6 spp.)
- Coridothymus Rchb.f. (1 sp.)
- Thymus L. (260 spp.)
- Origanum L. (43 spp.)
- Zataria Boiss. (1 sp.)
- Pentapleura Hand.-Mazz. (1 sp.)
- Tribus Elsholtzieae Burnett
- Subfamilia Tectonoideae Bo Li & Olmstead
- Tectona L.f. (3 spp.)
- Subfamilia Premnoideae B.Li, Olmstead & P.D.Cantino
- Subfamilia Ajugoideae Luerss.
- Tribus Teucrieae Dumort.
- Teucrium L. (306 spp.)
- Tribus Oxerinae Benth.
- Clerodendrum L. (245 spp.)
- Oxera Labill. (23 spp.)
- Hosea Ridl. (1 sp.)
- Tetraclea A.Gray (1 sp.)
- Tribus Ajugeae Benth.
- Ajuga L. (66 spp.)
- Tribus Monochileae Briq.
- Aegiphila Jacq. (132 spp.)
- Amasonia L.f. (7 spp.)
- Monochilus Fisch. & C. A. Mey. (2 spp.)
- Amethystea L. (1 sp.)
- Tribus Rotheceae C. L. Xiang, Bo Li & Olmstead
- Discretitheca P.D.Cantino (1 sp.)
- Glossocarya Wall. (10 spp.)
- Karomia Dop (9 spp.)
- Rotheca Raf. (39 spp.)
- Kalaharia Baill. (2 spp.)
- Tribus Caryopterideae Benth. & Hook.f.
- Caryopteris Bunge (8 spp.)
- Pseudocaryopteris (Briq.) P.D.Cantino (3 spp.)
- Tripora P.D.Cantino (1 sp.)
- Schnabelia Hand.-Mazz. (5 spp.)
- Rubiteucris Kudô (2 spp.)
- Trichostema L. (27 spp.)
- Volkameria L. (14 spp.)
- Ovieda L. (8 spp.)
- Tribus Teucrieae Dumort.
- Subfamilia Peronematoideae B. Li, Olmstead & P. D. Cantino
- Peronema Jack (1 sp.)
- Garrettia H.R.Fletcher (2 spp.)
- Hymenopyramis Wall. ex Griff. (7 spp.)
- Petraeovitex Oliv. (8 spp.)
- Subfamilia Scutellarioideae Prantl
- Wenchengia C.Y.Wu & S. Chow (1 sp.)
- Heliacria Bo Li, C.L.Xiang, T.S.Hoang & Nuraliev (1 sp.)
- Holmskioldia Retz. (1 sp.)
- Tinnea Kotschy & Peyr. (19 spp.)
- Scutellaria L. (467 spp.)
- Renschia Vatke (1 sp.)
- Subfamilia Cymarioideae Bo Li, Olmstead & P.D.Cantino
- Subfamilia Lamioideae Harley
- Tribus Pogostemoneae Briq.
- Holocheila (Kudô) S.Chow (1 sp.)
- Colebrookea Sm. (1 sp.)
- Craniotome Rchb. (1 sp.)
- Microtoena Prain (19 spp.)
- Anisomeles R.Br. (27 spp.)
- Pogostemon Desf. (84 spp.)
- Eurysolen Prain (1 sp.)
- Rostrinucula Kudô (2 spp.)
- Comanthosphace S.Moore (5 spp.)
- Leucosceptrum Sm. (1 sp.)
- Achyrospermum Blume (21 spp.)
- Tribus Colquhounieae C. L. Xiang, Bo Li & Olmstead
- Colquhounia Wall. (4 spp.)
- Tribus Gomphostemmateae Scheen & Lindqvist
- Gomphostemma Benth. (33 spp.)
- Chelonopsis Miq. (18 spp.)
- Tribus Synandreae Raf.
- Synandra Nutt. (1 sp.)
- Macbridea Elliott ex Nutt. (2 spp.)
- Warnockia M.W.Turner (1 sp.)
- Brazoria Engelm. & A.Gray (3 spp.)
- Physostegia Benth. (12 spp.)
- Tribus Galeopsideae Vis.
- Tribus Stachydeae Dumort.
- Melittis L. (1 sp.)
- Stachys L. (375 spp.)
- Hypogomphia Bunge (3 spp.)
- Haplostachys (A.Gray) Hillebr. (5 spp.)
- Phyllostegia Benth. (34 spp.)
- Stenogyne Benth. (21 spp.)
- Prasium L. (1 sp.)
- Sideritis L. (143 spp.)
- Tribus Paraphlomideae Bendiksby
- Paraphlomis (Prain) Prain (39 spp.)
- Tribus Phlomideae Mathiesen
- Phlomis L. (90 spp.)
- Phlomoides Moench (177 spp.)
- Tribus Leonureae Dumort.
- Tribus Marrubieae Vis.
- Acanthoprasium (Benth.) Spach (3 spp.)
- Ballota L. (18 spp.)
- Pseudodictamnus Fabr. (14 spp.)
- Marrubium L. (49 spp.)
- Moluccella L. (8 spp.)
- Tribus incertae sedis
- Roylea Wall. ex Benth. (1 sp.)
- Tribus Lamieae Coss. & Germ.
- Eriophyton Benth. (12 spp.)
- Lamium L. (35 spp.)
- Tribus Leucadeae Scheen & Ryding
- Tribus Pogostemoneae Briq.
- Aegiphilaceae Raf.; Sylva Tellur.: 161 (1838)
- Ajugaceae Döll; Rhein. Fl.: 375 (1843)
- Chloanthaceae Hutch.; Fam. Fl. Pl., ed. 2: 396 (1959)
- Glechomaceae Martinov; Tekhno-Bot. Slovar: 288 (1820)
- Labiatae Juss.; Gen. Pl.: 110 (1789), nom. cons.
- Melissaceae Bercht. & J.Presl; Prir. Rostlin: 245 (1820)
- Melittidaceae Martinov; Tekhno-Bot. Slovar: 390 (1820)
- Menthaceae Burnett; Outlines Bot.: 969, 1095, 1106 (1835)
- Monardaceae Döll; Fl. Baden 2: 661 (1858)
- Nepetaceae Bercht. & J.Presl; Prir. Rostlin: 245 (1820)
- Salazariaceae F.A.Barkley; Phytologia 32: 304 (1975)
- Salviaceae Bercht. & J.Presl; Prir. Rostlin: 245 (1820)
- Saturejaceae Döll; Fl. Baden 2: 664. med (1858)
- Scutellariaceae Döll; Rhein. Fl.: 373 (1843)
- Siphonanthaceae Raf.; Fl. Tellur. 4: 87 (1838)
- Stachydaceae Döll; Rhein. Fl.: 366 (1843)
- Symphoremataceae Wight; Icon. Pl. Ind. Orient. 4(3): 13 (1849)
- Viticaceae Juss.; Gen. Pl.: 106 (1789)