Mejoza

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Disambig.svg Ovo je glavno značenje pojma Mejoza. Za značenje u kontekstu književnosti, pogledajte Mejoza (figura).
Shematski prikaz mejoze

Mejoza je stanična dioba u kojoj se broj kromosoma u novonastalim stanicama reducira na polovinu u odnosu na stanicu majku. S obzirom da se broj kromosoma u stanicama kćerkama u odnosu na stanicu majku smanjuje na pola, ova dioba se naziva i redukcijska (lat. reductio = smanjenje). Redukcija broja kromosoma obavlja se u prvoj diobi, označenoj kao mejoza I, kada se stanica majka (2n broj kromosoma) podijeli na dvije stanice kćeri (n broj kromosoma). U drugoj diobi, mejozi II, se obje novonastale stanice-kćerke (sa n brojem kromosoma) podijele. Krajnji rezultat mejoze su 4 stanice-kćerke koje imaju haploidan broj kromosoma i po osobinama se razlikuju od stanice majke.

Kod nekih algi, gljiva i praživotinja mejoza se zbiva odmah nakon oplodnje, tj. zigota se dijeli mejozom, pa nastaju haploidne vegetativne stanice (početna ili inicijalna mejoza).[1]

Relativno složeni molekulsko-genski i citoloski procesi karakteristični za mejozu , ustvari se svode na precizno udvostručivanje genskog materijala u predmejoznom i njegovu raspodjelu u četiri jezgre tijekom dviju uzastopnih dioba. Tako svaka gameta dobija (n) kromosomski broj . Mejoza se dakle sastoji od dvije diobe , mejoza I i mejoza II . Tijekom prve mejoze , naročito u njenoj profazi, zbivaju se vrlo različite , samo za mejozu karakteristične promjene na kromosomima , od kojih je osobeno važna konjugacija (uparivanje) homolognih kromosoma i stvaranje medjusobno fizičkih veza , koje se nazivaju hijazme . Konjugacijom homolognih kromosoma obrazuju se bivalentne strukture (bivalenti) a koje s obzirom na broj (4) kromatida nazivaju tetrade . Razdvajanje uparenih homolognih kromosoma zbiva se u anafazi prve mejotičke diobe , pri čemu homologni kromosomi , koji se u takvom obliku nazivaju univalenti , a s obzirom na broj(2) kromatida dijade , odlaze na suprotne polove diobenog vretena. Na taj način svaka stanica kći, dobije za polovinu umanjeni karakteristični broj kromosoma (haploidni broj).

Mejoza se odvija u dvije faze, u mejozi I i mejozi II. Mejoza I dijeli se na podfaze profazu I, metafazu I, anafazu I, telofazu I i citokinezu.[2] Mejoza II dijeli se na podfaze profazu II, metafazu II, anafazu II, telofazu II i citokinezu. [2]

Mejoza I[uredi VE | uredi]

Mejozi I prethodi interfaza u kojoj je, između ostalog, izvršena replikacija DNK. Svaki kromosom stanice koja ulazi u mejozu I se sastoji od 2 molekula DNK (dvije kromatide).

Mejoza I se sastoji od 4 faze:

  • profaza I se odlikuje vecom relativnom duzinom i slozenoscu procesa koji se u njoj odvijaju; dijeli se na pet podfaza :
  1. leptoten je početni stadijum mejoze , u kojem su kromosomi u obliku tankih niti , a njihova linearna diferencijacija je dosta izrazena. Dvostruke su građe (sastavljeni od dvije kromatide) i zastupljeni u diploidnom broju, najčešće zapleteni u jedinstveno klupko .
  2. zigoten počinje uzduznom konjugacijom homolognih kromosoma, koji su jos uvijek jako izduženi. Konjugacija homologa se odvija sa izuzetnom preciznošću tako da se međusobno uparuju sve homologne strukture. Usporedno s tim, napreduje i spiralizacija kromosoma, a posljedica toga je njihovo skraćivanje. Upareni kromosomi se nazivaju bivalenti odnosno tetrad , s obzirom na njihovu četverostruku strukturu (jedan homologni kromosom jedan univalent , a upareni daju bivalent) .
  3. pahiten traje relativno dugo . U njemu se bivalenti znatno skraćuju. Homologi kromosomi su medjusobno tijesno povezani . a dostruka struktura kromosoma postaje dobro izražena . Pred krajem pahitena, u pojedinim dijelovima, razdvajaju se konjugirani kromosom , što je posebno vidljivo u sljedećoj fazi.
  4. diploten je stadij u kojem se dalje nastavlja skraćivanje i razdvajanje konjugiranih kromosoma ; homolozi medjusobno ostaju vezani samo ostvarenim hijazmama . Polozaj hijazmi i njihov broj ovisi od dužine i morfologije kromosoma .
  5. dijakineza je završni stadij profaze I , bivalenti se jos vise skraćuju , a homologmi kromosomi medjusobno još više razdvajaju , tako da dijakineza ima najkarakterističniju sliku . Bivalenti zauzimaju položaj uz jezgrinu membranu , koja se , kao i jezgrica, pred kraj ove podfaze dezorganizira .


  • metafaza I
  • anafaza I
  • telofaza I

Mejoza II[uredi VE | uredi]

Poslije kratke interfaze, obije stanice nastale od jedne stanice mejozom I ulaze u mejozu II – ekvacijsku mitozu. Ova dioba se vrši po redoslijedu događanja u mitozi. U mejozi II se kromosomi dijele na kromatide (u anafazi II) i od dvije stanice nastaju 4 stanice s haploidnim brojem kromosoma, a svaki kromosom ima jednu kromatidu (1 molekulu DNA).

Važnost mejoze[uredi VE | uredi]

Osim već spomenute važnosti mejoze kao redukcijske diobe koja omogućava konstantnost broja kromosoma svake vrste, bitno je napomenuti da mejoza omogućava gensku rekombinaciju (različito razmještanje alela) i time osigurava genetičku raznolikost (varijabilnost) organizama iste vrste.[3]

Također pogledajte[uredi VE | uredi]

Izvori[uredi VE | uredi]