Prijeđi na sadržaj

Male mačke

Izvor: Wikipedija
Male mačke
Jaguarundi (Puma yagouaroundi)
Sistematika
Carstvo:Animalia
Koljeno:Chordata
Potkoljeno:Vertebrata
Razred:Mammalia
Red:Carnivora
Porodica:Felidae
Potporodica:Felinae
Rodovi

Male mačke (Felinae) su potporodica porodice mačaka koja živi u svim dijelovima svijeta osim Australije i Antarktike. Mačke iz potporodice Felinae pojavile su se prije oko 10 milijuna godina i ostale su gotovo nepromijenjene u modernom razdoblju. Gubitak staništa i krivolov zbog krzna i tradicionalne medicine su im prijetnja za opstanak. O broju vrsta malih mačaka još se raspravlja, ali sumnja se da će nove vrste u ovoj skupini biti imenovane.

Veličina im varira, od pume, koja je duga 1-2 metra i teška 36-103 kilograma, pa sve do pjegave mačke (duga 34-50 centimetara, a teška1,1 do 1,6 kilograma). Životni vijek im je 10-30 godina, ovisi o vrsti.

Imaju smanjene oči i ušne otvore prekrivene kožom. Zjenica im je uspravna, dok je u velikih mačaka kružna, baš kao i u ljudi. Na nosu imaju dio prekriven kožom, za razliku od velikih mačaka, u kojih je taj dio prekriven krznom.

Još jedna razlika između malih i velikih mačaka je struktura grla, koja im omogućuje da predu i riču. Ne mogu rikati kao velike mačke, jer kosti grla otvrdnu i približe se, pa mogu proizvoditi samo male vibracije. Umjesto toga, one mijauču, vrište i reže. Mogu presti samo kad izdišu, pa se predenje prekida kad mačka udiše.

Osjetila

[uredi | uredi kôd]

Sve imaju oštra osjetila, koja im pomažu da nađu i ulove plijen. Mogu otvoriti zjenice tri puta više nego ljudi i vidjeti u mraku šest puta bolje. Imaju sloj tkiva u očima zvan tapetum lucidum, koja odbija svjetlost natrag kroz mrežnicu i povećava količinu svjetlosti da mačka bolje vidi. To je uzrok sjaja u oku kod mačaka, koji se vidi noću, kada njihove oči izgledaju sjajno crvene ili zelene.

Sluh im je također jako važan. Svako uho kontrolira više od dvadeset mišića, pa se uši mogu micati neovisno jedno od drugog, pa jedno može biti istaknuto naprijed, a drugo natrag. Uši mogu brzo uhvatiti zvukove u svim smjerovima, uključujući i iza mačke. Mogu čuti ultrazvukove koje prave mali glodavci, pa im to pomaže da ih ulove.

Taksonomija

[uredi | uredi kôd]

Izraz 'Felini' prvi je put upotrijebio Gotthelf Fischer von Waldheim 1817. godine, u to vrijeme za sve vrste mačaka koje su predložene kao pripadnice roda Felis.[1] Godine 1917., Reginald Innes Pocock je također podredio sljedeće rodove obitelji Felinae koji su predloženi tijekom 19. stoljeća: Lynx, Puma, Leptailurus, Prionailurus, Pardofelis, Leopardus, Herpailurus, Neofelis i još četiri.[2]

Felinae i Pantherinae su se vjerojatno razdvojile prije otprilike 11,5 milijuna godina. Rodovi unutar porodice Felinae razdvojili su se prije 10,67 i 4,23 milijuna godina.[3][4]

Danas su sljedeći živi rodovi i vrste prepoznati kao pripadnici porodice Felinae:[5]

Rod Vrste Slika tipske vrste Rasprostranjenost
Acinonyx Brookes, 1828[6] Afrika i Jugozapadna Azija
Karakal Gray, 1843[8] Afrika i Jugozapadna Azija
Catopuma Severtzov, 1858[11] Jugoistočna Azija
Felis Linnaeus, 1758[14] Afrika-Euroazija
Herpailurus Severtzov, 1858[11] Srednja i Južna Amerika
Leopardus Gray, 1842[22] Srednja i Južna Amerika
Leptailurus Severtzov, 1858[11] Afrika
Lynx (Risovi) Kerr, 1792[32] Sjeverna polutka
Otocolobus Brandt, 1842[36] Srednja Azija
Pardofelis Severtzov, 1858[11] Jugoistočna Azija
Prionailurus Severtzov, 1858[11] Jugoistočna i Istočna Azija
Puma Jardine 1834[43] Amerike

Izumrli taksoni

[uredi | uredi kôd]
Rod Vrste Slika
Felis
Acinonyx
Lynx
Puma
Leopardus
Leptofelis Salesa et al., 2017
  • L. vallesiensis
Magerifelis Salesa et al., 2024[47]
  • M. peignei
Miracinonyx Adams, 1979[48]
  • M. inexpectatus
  • M. trumani
Pratifelis Hibbard, 1934
  • P. martini
Pristifelis Salesa et al., 2012
  • P. attica
Sivapanthera Kretzoi, 1929[49]
  • S. arvernensis
  • S. brachygnathus
  • S. linxiaensis
  • S. padhriensis
  • S. pleistocaenicus
  • S. potens
Sivapardus Bikr, 1969
  • S. punjabiensis
Vishnufelis Pilgrim, 1932
  • V. laticeps

Filogenetika

[uredi | uredi kôd]
Ocelot
Pallasova mačka
Pirenejski ris
Karakal

Filogenetski odnosi mačaka prikazani su na sljedećem kladogramu (imajte na umu da ovo uključuje definiciju sensu lato, koja obuhvaća Pantheru i njezine srodnike, ali ne i izumrle sabljozube mačke i druge):[50][51][5]

Felinae
Felinae






Felis







Felis catus (domaća mačka)



Felis lybica (afrička divlja mačka)




Felis bieti (kineska planinska mačka)




Felis silvestris (divlja mačka)




†Felis lunensis




Felis margarita (pustinjska mačka)




Felis nigripes (crnonožna mačka)




Felis chaus (tropska mačka)



†Pristifelis

†Pristifelis attica




Prionailurus



Prionailurus bengalensis (leopard mačka)



Prionailurus javanensis



Prionailurus viverrinus (mačka ribič)




Prionailurus planiceps (ravnoglava mačka)




Prionailurus rubiginosus (pjegava mačka)



Otocolobus

Otocolobus manul (pallasova mačka)







Puma

Puma concolor (puma)



†Puma pardoides (Euroazijska puma)



†Puma pumoides



†Miracinonyx

†Miracinonyx inexpectatus



†Miracinonyx trumani




Herpailurus

Herpailurus yagouaroundi (Jaguarundi)




Acinonyx

Acinonyx jubatus (gepard)



†Acinonyx pardinensis



†Acinonyx aicha



†Acinonyx intermedius



†Sivapanthera

†Sivapanthera brachygnathus



†Sivapanthera pleistocaenicus



†Sivapanthera potens



†Sivapanthera linxiaensis



†Sivapanthera padhriensis



†Sivapanthera arvernensis






Lynx




Lynx lynx (obični ris)



Lynx pardinus (pirenejski ris)




Lynx canadensis (kanadski ris)




Lynx rufus (crveni ris)




†Lynx issiodorensis



†Lynx rexroadensis



†Lynx thomasi




Leopardus


Leopardus pardalis (ocelot)



Leopardus wiedii (margaj)






Leopardus tigrinus (oncila)




Leopardus guigna (kodkod)




Leopardus geoffroyi (geoffroyeva mačka)



Leopardus guttulus







Leopardus colocolo (kolokolo)



Leopardus jacobita (Andska planinska mačka)





†Leopardus vorohuensis





Caracal

Caracal caracal (karakal)



Caracal aurata (afrička zlatna mačka)



Leptailurus

Leptailurus serval (serval)





Catopuma

Catopuma badia (bornejska mačka)



Catopuma temminckii (azijska zlatna mačka)



Pardofelis

Pardofelis marmorata (mramorna mačka)



†Pratifelis

†Pratifelis martini


†Leptofelis

†Leptofelis vallesiensis





Pantherinae


†Miopanthera

†Miopanthera pamiri





Izvori

[uredi | uredi kôd]
  1. ↑ Fischer, G. 1817. Adversaria Zoologica. Fasciculus primus. Quaedam ad Mammalium systema et genera illustranda. Mémoires de la Société Impériale des Naturalistes de Moscou. 5: 357−446
  2. ↑ Pocock, R. I. 1917. The classification of the existing Felidae. Annals and Magazine of Natural History. Series 8. XX (119): 329–350. doi:10.1080/00222931709487018
  3. ↑ Johnson, W. E.; Eizirik, E.; Pecon-Slattery, J.; Murphy, W. J.; Antunes, A.; Teeling, E. & O'Brien, S. J. 2006. The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment. Science. 311 (5757): 73–77. Bibcode:2006Sci...311...73J. doi:10.1126/science.1122277. PMID 16400146
  4. ↑ Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J. 2016. Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae). Genome Research. 26 (1): 1−11. doi:10.1101/gr.186668.114. PMC 4691742. PMID 26518481
  5. 1 2 Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W. 2017. A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF). Cat News. Special Issue 11: 11−63
  6. ↑ Brookes, J. 1828. Section Carnivora. A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. Richard Taylor. London. str. 16
  7. ↑ Schreber, J. C. D. 1777. Der Gepard. Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen (Dritter Theil). Wolfgang Walther. Erlangen. str. 392–393
  8. ↑ Gray, J. E. 1843. Felidae. List of the specimens of Mammalia in the British Museum. The British Museum. London. str. 39–46
  9. ↑ Schreber, J. C. D. 1777. Der Karakal. Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen. Wolfgang Walther. Erlangen. str. 413–414
  10. ↑ Temminck, C. J. 1827. Félis doré Felis aurata. Monographies de Mammalogie. G. Dufour et E. d'Ocagne. Paris. str. 120−121
  11. 1 2 3 4 5 Severtzow, M. N. 1858. Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent. Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée. X: 385–396
  12. 1 2 Vigors, N. A.; Horsfield, T. 1827. Descriptions of two species of the genus Felis, in the collections of the Zoological Society. The Zoological Journal. III (11): 449–451
  13. ↑ Gray, J. E. 1874. Description of a new Species of Cat (Felis badia) from Sarawak. Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year 1874: 322–323
  14. 1 2 Linnaeus, C. 1758. Felis. Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (latinski). 1. Tenth reformed izdanje. Laurentii Salvii. Holmiae. str. 42–44
  15. ↑ Schreber, J. C. D. 1778. Die wilde Kaze [The wild Cat]. Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen (Dritter Theil). Expedition des Schreber'schen Säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes. Erlangen. str. 397–402
  16. ↑ Schreber, J. C. D. 1778. Der Kirmyschak. Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Wolfgang Walther. Erlangen. str. 414–416
  17. ↑ Forster, G. R. 1780. LIII. Der Karakal. Herrn von Büffons Naturgeschichte der vierfüssigen Thiere. Mit Vermehrungen, aus dem Französischen übersetzt. Sechster Band [Mr. von Büffon‘s Natural History of Quadrupeds. With additions, translated from French. Volume 6]. Joachim Pauli. Berlin. str. 299–319
  18. ↑ Burchell, W. J. 1824. Felis nigripes. Travels in the Interior of Southern Africa, Vol. II. Longman, Hurst, Rees, Orme, Brown, and Green. London. str. 592
  19. ↑ Loche, V. 1858. Description d'une nouvelle espèce de Chat par M. le capitaine Loche [Description of a new species of cat, Mr. Captain Loche]. Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée. 2. X: 49–50
  20. ↑ Milne-Edwards, A. 1892. Observations sur les mammifères du Thibet. Revue Générale des Sciences Pures et Appliquées. III: 670–671
  21. ↑ Geoffroy St. Hilaire, É. 1803. Le Chat Yagouarundi Felis yagouarundi. Catalogue des Mammifères du Muséum National d'Histoire Naturelle. Museum National d'histoire naturelle. Paris, France. str. 124
  22. ↑ Gray, J. E. 1842. Descriptions of some new genera and fifty unrecorded species of Mammalia. Annals and Magazine of Natural History. 10 (65): 255−267. doi:10.1080/03745484209445232
  23. ↑ Linnaeus, C. 1758. Felis pardalis. Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. I. Tenth izdanje. Laurentius Salvius. Holmiae. str. 42
  24. ↑ Schreber, J. C. D. 1778. Die Maragua. Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Wolfgang Walther. Erlangen. str. 396–397
  25. 1 2 Molina, G. I. 1782. La Guigna Felis guigna. Saggio sulla storia naturale del Chilli. Stamperia di S. Tommaso d'Aquino. Bologna. str. 295. Inačica izvorne stranice arhivirana 8. lipnja 2019. Pristupljeno 6. kolovoza 2020.
  26. ↑ Schinz, H. R. 1821. Wiedische Katze Felis wiedii. Das Thierreich eingetheilt nach dem Bau der Thiere: als Grundlage ihrer Naturgeschichte und der vergleichenden Anatomie von dem Herrn Ritter von Cuvier. Säugethiere und Vögel, Volume 1. Cotta. Stuttgart, Tübingen. str. 235–236
  27. ↑ D'Orbigny, A.; Gervais, P. 1844. Mammalogie: Nouvelle espèce de Felis. Extraits des Procès-verbaux des Séances. 9: 40−41
  28. ↑ Cornalia, E. 1865. Descrizione di una nuova specie del genere Felis. Felis jacobita (Corn.). Memorie della Societá Italiana di Scienze Naturali. 1: 3−9
  29. ↑ Hensel, R. 1872. Beiträge zur Kenntniss der Säugethiere Süd-Brasiliens. Physikalische Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin (1873): 1−130
  30. ↑ Lescroart, J.; Nogales-Ascarrunz, P.; Cassatt-Johnstone, M.; Bonilla-Sánchez, A.; Sartor, C. C.; Angulo, F.; Ramirez, J. L.; De Oliveira, L. R.; De Oliveira, T. G.; Shapiro, B. & Aliaga-Rossel, E. 2026. Phylogenomics and museomics reveal five distinct species of tiger cats in South America. Current Biology. 0 (0). doi:10.1016/j.cub.2026.08.059
  31. ↑ Schreber, J. C. D. 1778. Der Serval. Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Wolfgang Walther. Erlangen.
  32. 1 2 Kerr, R. 1792. F. Lynx canadensis. The Animal Kingdom or zoological system of the celebrated Sir Charles Linnaeus. Class I. Mammalia. A. Strahan & T. Cadell. Edinburgh & London. str. 157−158
  33. ↑ Linnaeus, C. 1758. Felis lynx. Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. decima, reformata izdanje. Laurentius Salvius. Holmiae. str. 43
  34. ↑ Schreber, J. C. D. 1778. Der Rotluchs. Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Wolfgang Walther. Erlangen. str. 442–443
  35. ↑ Temminck, C. J. 1827. Felis pardina. Monographies de mammalogie, ou description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans les différens musées de l'Europe. Vol. 1. C. C. Vander Hoek. Leiden. str. 116−117
  36. ↑ Brandt J. F. 1842. Observations sur le manoul (Felis manul Pallas). Bulletin Scientifique. Académie Impériale des Sciences de Saint Petersbourg. 9: 37–39
  37. ↑ Pallas, P. S. 1776. Felis manul. Reise durch verschiedene Provinzen des russischen Reichs in einem ausführlichen Auszuge. Volume 3. J. G. Fleischer. Frankfurt und Leipzig. str. 490
  38. ↑ Martin, W. C. 1836. Description of a new species of Felis. Proceedings of the Zoological Society of London. IV (XLVII): 107–108
  39. ↑ Kerr, R. 1792. Bengal Tiger-Cat Felis bengalensis. The Animal Kingdom or zoological system of the celebrated Sir Charles Linnaeus. Class I. Mammalia. A. Strahan & T. Cadell. Edinburgh & London. str. 151–152
  40. ↑ Desmarest, A. G. 1816. Le Chat de Java, Felis javanensis Nob.. Société de naturalistes et d'agriculteurs (ur.). Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine. Tome 6. Chez Deterville. Paris. str. 115
  41. ↑ Bennett, E. T. 1833. Felis viverrinus. Proceedings of the Zoological Society of London. Part I: 68–69
  42. ↑ Geoffroy Saint-Hilaire, I. 1831. Le Chat à Taches de Rouille, Felis rubiginosa (Nob.)l. Bélanger, C.; Geoffroy Saint-Hilaire, I. (ur.). Voyage aux Indes-Orientales par le nord de l'Europe, les provinces du Caucases, la Géorgie, l'Arménie et la Perse, suivi des détails topographiques, statistiques et autre sur le Pégou, les Iles de Jave, de Maurice et de Bourbon, sur le Cap-de-bonne-Espérance et Sainte-Hélène, pendant les années 1825, 1826, 1827, 1828 et 1829. Tome 3: Zoologie. Arthus Bertrand. Paris. str. 140−144
  43. ↑ Jardine, W. 1834. Genus II. Puma. Naturalists' library, Mammalia, volume 2. Lizars, Stirling and Kenney. Edinburgh. str. 266–267
  44. ↑ Linnaeus, C. 1771. Felis concolor. Mantissa plantarum altera. Generum editionis VI et specierum editionis II. Regni animalis appendix. Laurentii Salvii. Holmiae. str. 522
  45. ↑ Stephens, J. J. 1959. A new Pliocene cat from Kansas. Papers of the Michigan Academy of Science, Arts, and Letters (44): 41–46
  46. ↑ Werdelin, L. 1981. The evolution of lynxes (PDF). Annales Zoologici Fennici (18): 37–71. Inačica izvorne stranice (PDF) arhivirana 28. ožujka 2023. Pristupljeno 27. travnja 2019.
  47. ↑ Salesa, M. J.; Gamarra, J.; Siliceo, G.; Antón, M.; Morales, J. 2024. Unraveling the diversity of early felines: a new genus of Felinae (Carnivora, Felidae) from the Middle Miocene of Madrid (Spain). Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (3). e2288924. doi:10.1080/02724634.2023.2288924 |hdl-access= zahtijeva |hdl= (pomoć)
  48. ↑ Adams, D. B. 1979. The Cheetah: Native American. Science. 205 (4411): 1155–1158. Bibcode:1979Sci...205.1155A. doi:10.1126/science.205.4411.1155. PMID 17735054
  49. ↑ Kretzoi, M. 1929. Materialien zur phylogenetischen Klassifikation der Ailuroïden. Csiki, E. (ur.). Xe Congrès international de zoologie, tenu à Budapest du 4 au 10 septembre 1927. Volume 2. Imprimerie Stephaneus. Budapest. str. 1293−1355
  50. ↑ Werdelin, L.; Yamaguchi, N.; Johnson, W. E.; O'Brien, S. J. 2010. Phylogeny and evolution of cats (Felidae). Macdonald, D. W.; Loveridge, A. J. (ur.). Biology and Conservation of Wild Felids. Oxford University Press. Oxford, UK. str. 59–82. ISBN 978-0-19-923445-5
  51. ↑ Wozencraft, W. C. 2005. Order Carnivora. Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (ur.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. 3rd izdanje. Johns Hopkins University Press. str. 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494

Vanjske poveznice

[uredi | uredi kôd]