Sumrak

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Disambig.svg Ovo je glavno značenje pojma Sumrak. Za druga značenja, pogledajte Sumrak (razdvojba).
Sumrak na pučini
Sumrak na pučini
Sumrak na pučini

Sumrak je vrijeme između zore i izlaska Sunca, te vrijeme između zalaska Sunca i sutona. U to vrijeme Sunčeva se svjetlost raspršuje u gornjim slojevima atmosfere, te pri tome osvjetljava niže slojeve atmosfere, što dovodi do toga da Zemlja nije u potpunosti osvijetljena Sunčevim svjetlom, niti je u potpunom mraku. U to vrijeme se Sunce ne može vidjeti jer se nalazi ispod obzora (horizonta). Zbog neobične, te romantične kvalitete ambijenta svjetla u to vrijeme, sumrak je popularan kod fotografa i slikara koji ga još nazivaju i plavim satom ili slatkim svjetlom i to zbog izraza u francuskom jeziku l'heure bleue. Sumrak je tehnički definiran kao period prije izlaska Sunca, te opet nakon zalaska Sunca tijekom kojega postoji prirodno svjetlo koje pružaju viši slojevi atmosfere, koje oni primaju izravno od Sunčeva svjetla, te ga dijelom odbijaju prema Zemljinoj površini.


Definicije[uredi VE | uredi]

Opis sumraka

Sumrak se definira prema kutu visine Sunca  h_\odot, koji predstavlja položaj geometrijskog središta Sunca u odnosu na obzor. Općenito se govori o trima vrstama sumraka : građanskom sumraku (najsvjetliji), nautičkom sumraku i astronomskom sumraku (najtamniji).

Definicija Položaj središta Sunca u odnosu na matematički obzor
Dan −0° 50' ≤  h_\odot
Donji rub Sunca dodiruje obzor  h_\odot = −0° 20'
Središte Sunčeva diska na obzoru  h_\odot = −0° 35'
Gornji rub Sunca dodiruje obzor  h_\odot = −0° 50'
Građanski sumrak −6° ≤  h_\odot < −0° 50'
Nautički sumrak −12° ≤  h_\odot < −6°
Astronomski sumrak −18° ≤  h_\odot < −12°
Noć  h_\odot < −18°


(U ovim se definicijama koristi idealni obzor koji je točno 90° udaljen od zenita. Dakle, udaljeni objekti i pojave poput planina i depresija ne uzimaju se u obzir.)


Trajanje sumraka[uredi VE | uredi]

Trajanje sumraka \tau ovisi o geografskoj širini mjesta  \varphi i o deklinaciji Sunca  \delta_\odot i računa se po sljedećoj jednadžbi:[1]

 \cos \left(t+\tau \right ) = \frac{\sin h_\odot - \sin \varphi \sin \delta_\odot}{\cos \varphi \cos \delta_\odot}

gdje je visina središta Sunca h_\odot=-6^\circ za građanski sumrak, h_\odot=-12^\circ za nautički sumrak i h_\odot=-18^\circ za astronomski sumrak, a satni kut t izlaza ili zalaza Sunca nalazi se po jednadžbi:[1]

 \cos t = \frac{-\sin 51' - \sin \varphi \sin \delta}{\cos \varphi \cos \delta}

(budući da je polumjer Sunca R=16', a za refrakciju pri obzoru se obično uzima \rho=35'. U pojednostavljenom slučaju zanemarivanja polumjera Sunca i refrakcije, jednadžba poprima oblik:  \cos t = - \tan \varphi \tan \delta)

Građanski sumraci mogu trajati neprekidno od zalaza do izlaza Sunca na geografskim širinama većim od 60^\circ 30'.

Astronomski sumraci mogu trajati neprekidno od zalaza do izlaza Sunca na geografskim širinama većim od 48^\circ 30'.



Građanski sumrak[uredi VE | uredi]

Sljedeća tablica pokazuje trajanje građanskog sumraka u područjima oko hrvatskih širina. [1]

Datum\Širina 40° 45° 50°
Siječanj 1.

15.

31m

32m

35m

34m

39m

38m

Veljača 1.

15.

30m

29m

32m

31m

37m

35m

Ožujak 1.

15.

28m

28m

31m

30m

34m

34m

Travanj 1.

15.

28m

29m

31m

32m

34m

35m

Svibanj 1.

15.

30m

32m

34m

35m

38m

41m

Lipanj 1.

15.

33m

34m

37m

38m

42m

45m

Srpanj 1.

15.

34m

33m

38m

37m

45m

43m

Kolovoz 1.

15.

31m

30m

35m

33m

40m

37m

Rujan 1.

15.

29m

28m

31m

30m

35m

33m

Listopad 1.

15.

27m

27m

30m

31m

33m

34m

Studeni 1.

15.

29m

30m

32m

33m

35m

37m

Prosinac 1.

15.

31m

32m

34m

35m

38m

39m


Astronomski sumrak[uredi VE | uredi]

Sljedeća tablica pokazuje trajanje astronomskog sumraka u područjima oko hrvatskih širina. Oznaka "—" ukazuje na to da sumrak traje čitavu noć. [1]

Datum\Širina 40° 45° 50°
1h + 1h + 1h +
Siječanj 1.

15.

38m

37m

47m

45m

1h00m

47m

Veljača 1.

15.

34m

32m

42m

40m

53m

50m

Ožujak 1.

15.

31m

31m

39m

38m

49m

50m

Travanj 1.

15.

34m

38m

43m

50m

55m

1h04m

Svibanj 1.

15.

45m

52m

59m

1h10m

1h21m

1h45m

Lipanj 1.

15.

1h00m

1h04m

1h24m

1h34m

Srpanj 1.

15.

1h03m

58m

1h32m

1h21m

2h02m

Kolovoz 1.

15.

50m

43m

1h07m

57m

1h37m

1h16m

Rujan 1.

15.

36m

33m

46m

41m

1h00m

53m

Listopad 1.

15.

31m

31m

39m

39m

50m

48m

Studeni 1.

15.

33m

35m

40m

43m

51m

54m

Prosinac 1.

15.

37m

39m

46m

48m

58m

1h00m

Ostali projekti[uredi VE | uredi]

Commons-logo.svg U Wikimedijinu spremniku nalazi se članak na temu: Sumrak
Commons-logo.svg U Wikimedijinu spremniku nalazi se još gradiva na temu: Sumrak


Literatura[uredi VE | uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Aстрономический календарь, издание шестое, редактор П. И. Бакулин, Издательство "'Наука", Москва, 1973, стр. 46, 49, 197, 619-20.