Ribonukleinska kiselina

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Pregib u obliku ukosnice u molekuli pre-mRNA. Istaknute su nukleobaze (zeleno) i riboza-fosfatna okosnica (plavo). Primijetite da je riječ o jednolančanoj RNK koja se presavija i međusobno povezuje.

Ribonukleinska kiselina (akr. RNK, od engl. ribonucleic acid, RNA), biološki važan tip molekula koji se sastoji od dugih kovalentno vezanih jedinica nukleotida. Svaki se nukleotid sastoji od dušične baze, šećera riboze (pentoze) i fosfatne skupine. RNK je veoma slična DNK, ali se od nje razlikuje u nekoliko važnih strukturnih detalja. RNK u stanicama sastoji se od jednog lanca dok je DNK dvolančana (dvostruka uzvojnica); dok nukleotide RNK čine riboza i uracil, DNK se sastoji od deoksiriboze i timina.

RNK nastaje transkripcijom DNK s pomoću enzimâ koji se nazivaju polimeraze RNK, a dalje se procesira preko drugih enzima. Uloga je RNK u sintezi bjelančevina nezamjenjiva. U tom procesu vrsta RNK koja se naziva transportna RNK (tRNK) prenosi informacije sadržane u vidu aminokiselina s DNK na strukture koje se nazivaju ribosomi. Ovi ribosomi su načinjeni od bjelančevina i ribosomske RNK, koji zajedno formiraju molekularni stroj za čitanje prijenosne RNK i prevođenje informacije koje ona prenosi u bjelančevine. Postoji mnogo vrsta RNK s različitim ulogama: od određenih reguliranja ekspresije pojedinog gena do sačinjavanja genoma većine virusa.

Struktura[uredi VE | uredi]

Sinteza RNK obično se katalizira djelovanjem enzima polimeraze RNK, rabeći DNK kao kalup, što je proces poznat kao transkripcija. Pokretanje trankripcije uređuje vezivanje enzima na sekvenciju promotora u DNK (obično se nalazi iznad gena u uzvojnici). Dvostruka uzvojnica DNK odmotava se djelovanjem enzima helikaze. Enzim zatim napreduje u pravcu kalupa u smjeru od 3' prema 5' vezi, sintetizirajući komplementarnu molekulu RNK s izduženjem u smjeru od 5' prema 3' vezi. Sekvencija DNK također određuje kada će se dogoditi prekid sinteze RNK. Molekule RNK često se mogu izmijeniti nakon transkripcije djelovanjem enzima.

Postoji i veliki broj polimeraza RNK koje zavise od RNK i koje koriste RNK kao svoj kalup za sintezu novih lanaca RNK. Na primjer, veliki broj virusa RNK (kao što je poliovirus) koriste ovaj tip enzima za repliciranje svojeg genetskog materijala.

DNK je građena od dva polinukleotidna lanca, za razliku od RNK koja je građena od jednog niza nukleotida.[1] Manjim su dijelom u staničnoj jezgri, a više ju nalazimo u ribosomima i citoplazmi.[2]

Vrste RNK[uredi VE | uredi]

Vrste RNK su:[3][4]

  1. prijenosna ili transportna RNK (tRNK) (engl. transfer: prijenos), kroz citoplazmu prenosi odgovarajuću aminokiselinu do glasničke RNK na ribosomu
  2. ribosomska RNK (rRNK), zajedno s proteinima izgrađuje ribosome.
  3. glasnička RNK (mRNK) (engl. messenger: glasnik), iz jezgre izlazi u citoplazmu na ribosome s uputom za sintezu proteina

Osim staničnih ribonukleinskih kiselina postoje i virusne RNA koje služe virusima za umnožavanje unutar živog domaćina.

RNK ne mora biti dio stanice ili virusa, nego se može pronaći i kao satelitna RNA koja uzrokuje bolesti u biljaka, ali za umnožavanje je potreban virus pomagač koji će umnožiti satelitnu RNK. Zanimljivo je to što satelitna RNA ne sadrži ni jedan gen tako da nema uputu za sintezu bjelančevina.

Još jedna gola RNK jest i viroid. To je prstenasta molekula RNK koja uzrokuje bolesti u biljaka. Prenosi se s biljke na biljku dodirom.

Referencije[uredi VE | uredi]

  1. Franjić, Jozo; Škvorc, Željko; Trinajstić, Ivo. Anatomija bilja - skripta. Šumarski fakultet u Zagrebu. pristupljeno 23. studenoga 2014.
  2. Franjić, Jozo; Škvorc, Željko; Trinajstić, Ivo. Anatomija bilja - skripta. Šumarski fakultet u Zagrebu. pristupljeno 23. studenoga 2014.
  3. Franjić, Jozo; Škvorc, Željko; Trinajstić, Ivo. Anatomija bilja - skripta. Šumarski fakultet u Zagrebu. pristupljeno 23. studenoga 2014.
  4. Genetika. Medicinski priručnik za pacijente, pod pokroviteljstvom Hrvatskog liječničkog zbora u suradnji s farmaceutskom tvrtkom MSD


P chemistry.svg Nedovršeni članak Ribonukleinska kiselina koji govori o kemiji treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.