Atomska jedinica mase

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Atom vodika je dugo bio atomska jedinica mase
1/12 mase atoma ugljika 12C je danas atomska jedinica mase

Atomska jedinica mase (u), iznimno dopuštena mjerna jedinica mase za primjenu u fizici i kemiji, definirana kao 1/12 mase nuklida (atoma izotopa) ugljika 12C, približne vrijednosti u = 1,6605·10−27 kg. Naziva se i unificiranom ili ujednačenom atomskom masenom jedinicom, daltonom (znak Da) te atomskom masenom konstantom (znak mu).[1]

Uporaba[uredi VE | uredi]

Primjenom podataka iz "Periodnog sustava elemenata" o relativnim atomskim masama možemo izračunati stvarne mase atoma ili molekule.

Izračunavanje mase nekog atoma (umnožak atomske jedinice mase i relativne mase atoma X):

Izračunavanje mase neke molekule (umnožak atomske jedinice mase i relativne mase molekule XY):

Relativna atomska masa, Ar[uredi VE | uredi]

Relativna atomska masa atoma (X) je:

Relativna atomska masa je broj koji kaže koliko puta je masa nekog atoma veća od atomske jedinice mase, odnosno omjer mase atoma i atomske jedinice mase.

Vrijednosti relativnih atomskih masa se nalaze u Periodnom sustavu elemenata.

Relativna molekulska masa, Mr[uredi VE | uredi]

Relativna molekulska masa molekule (XY) je:

Relativna molekulska masa je broj koji kaže koliko puta je masa neke molekule veća od atomske jedinice mase,[2] odnosno omjer mase molekule i atomske jedinice mase.

Vrijednosti relativnih molekulskih masa računaju se zbrajanjem vrijednosti relativnih atomskih masa svih atoma u molekuli:

Povijest[uredi VE | uredi]

John Dalton je uveo pojam relativna atomska masa (relative weight, 1803.) jer kemičari tada nisu imali pravu predodžbu o veličini ili masi atoma. Mogli su međutim uspoređivati mase atoma međusobno kroz omjere masa reaktanata u kemijskim reakcijama. Dalton je kao atomsku jedinicu mase uveo masu atoma vodika i to je vrijedilo narednih stotinjak godina. Točnijim mjerenjima 1905.g. je utvrđeno da se odnos atomskih masa vodika i kisika (koji se računao kao 1:16) razlikuje za 1%. Većina relativnih atomskih masa se računala prema kisiku, zato je kisik uzet kao standard s vrijednošću 16,000 00 a ispravljena je relativna atomska masa vodika na 1,0078. Nakon 1938. zbog otkrića izotopa postavljene su dvije skale relativnih atomskih masa:

a) Fizikalna skala relativnih atomskih masa uzimala je kao standard izotop 16O
b) Kemijska skala relativnih atomskih masa uzimala je kao standard prirodnu izotopnu smjesu kisika zato je jedinica na ovoj skali bila nešto veća (16O + 17O + 18O) a relativne atomske mase na kemijskoj skali su bile nešto manje.[3]

Kasnije istraživanja su pokazala da smjesa tri izotopa kisika u prirodi nije uvijek istog sastava. Zato su fizičari predložili 1960. g. nov standard 12C a kemičari su to usvojili 1961.g. Tako je nastala unificirana skala relativnih atomskih masa. Danas se relativna atomska masa definira kao:

Izvori[uredi VE | uredi]

  1. [1] Hrvatska enciklopedija: Atomska jedinica mase
  2. Habuš, Tomašić, Liber: Opća kemija 1: Udžbenik kemije za prvi razred gimnazije, 1. izd., Profil, Zagreb, 2014., ISBN 978-953-12-1434-6, str. 44 i 135.
  3. Filipović, Lipanović: "Opća i anorganska kemija", 9. izd., Školska knjiga, Zagreb, 1995., ISBN 953-0-30907-4, str.33-36