Fuleren

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Buckminsterfullerene C60
Ikosaedarski fuleren C540

Fuleren je svaka molekula sastavljena isključivo od ugljika, u obliku šuplje kugle, elipsoida, ili cijevi.

Cjevasti fulereni se nazivaju i ugljične nanocijevi. Fulereni su po strukturi slični grafitu koji se sastoji od slojeva u kojima su molekule ugljika spojene u šesterokutne prstenove, što stoga takvu plohu čini ravnom, dok fulereni sadrže i peterokutne (a ponekad i sedmerokutne) prstenove, što im tada daje zakrivljenost.

Prvi fuleren, C60, su otkrili 1985. godine Robert Curl, Harold Kroto i Richard Smalley, a struktura fulerena je otkrivena 5 godina kasnije. Tom fulerenu je dato ime bakminsterfuleren u čast Richardu Buckminsteru Fulleru, na čije građevine podsjeća molekula fulerena. Od tada su fulereni otkriveni i u prirodi, iako im je ta pojavnost mala. Fuleren se najviše nalazi u svemiru, a neki znanstvenici tvrde da je fuleren bio potreban za razvoj života na zemlji.

Montreal Biosphère,Buckminster Fuller, 1967

Otkriće fulerena je jako proširilo broj poznatih ugljikovih alotropija, od kojih su do tog otkrića bile poznate samo grafit, dijamant, i amorfni ugljik kao čađa ili drveni ugljen. Najčešće se fuleren nalazi u oblicima sa 20, 26, 60 i 70 atoma uglika, ali fuleren može imati do 100 atoma ugljika. Istraživanje fulerena u obliku kugli i cijevi je vrlo intenzivno zbog njnjihovih jedinstvenih kemijskih i tehnoloških primjena, posebno u fizici materijala, elektronici i nanotehnologiji.

Od otkrića fulerena, fuleren se koristi u raznim znanostima: u medicini (za antibiotike i liječenje raka) , u nanotehnologiji (za proizvodnju nanocijevi), u kemiji (razne otopine), u kvantnoj mehanici...

Postoji više teorija nastanka fulerena, među kojima su najpoznatije dvije: atomi su se slagali jedan po jedan i druga koja tvrdi da je fuleren dio mnogo veće strukture koja se raspala na dijelove.