Glukoza

Glukozu nalazimo u grožđu

Glukoza (C6H1206)

Glukoza (od grč.; sladak) (dekstroza, grožđani ili krvni šećer) je najrasprostranjeniji monosaharid u biljnome i životinjskome tkivu, gdje se nalazi slobodna ili u sastavu oligosaharida i polisaharida. Glukoza je heksoza (šećer sa šest C-atoma) i aldoza, jer sadrži aldehidnu skupinu.

Općenito o glukozi u prirodi

Kao izomer može se naći u krvi svih sisavaca te u medu i grožđu. U prirodi dolazi kao D-glukoza, gdje D označava konfiguraciju na C-atomu u položaju 5. U prirodi postoje dva ciklička oblika (anomera) D-glukoze.
Oba se ciklička oblika nalaze u prirodnim polisaharidima. U celulozi, najčešćoj molekuli u prirodi, jedinice glukoze povezane su s β-1,4-glikozidnim vezama (glikozidi), dok su u glikogenu i škrobu pretežno vezane α-1,4-glikozidnim vezama, a na mjestima grananja polimera i α-1,6-glikozidnim vezama.
(Glukoza se javlja u cikličkom obliku i kao takva u reakciji s alkoholom prelazi u glukozid (glikozid)).

Molekule složenijih ugljikohidrata kao što su škrob i celuloza nastaju od velikog broja molekula glukoze.
Glukoza ima vrlo sladak okus, lako je topljiva u vodi, a također je i neophodna za održavanje života jer kada se razgradi u citoplazmi žive stanice oslobađa velike količine energije potrebne za mnoge životne funkcije. Normalna količina u ljudskoj krvi je 5,5 mmola.

Glukoza je najvažnije metaboličko gorivo. Sinteziraju je biljke procesom fotosinteze i pohranjuju u polimernom obliku kao škrob. U čovjekovu probavnom sustavu škrob se hidrolizira u glukozu, koja se resorbira u krvni otok i iskorištava u glikozi (bioenergetika) i drugim metaboličkim procesima. Višak glukoze pohranjuje se u obliku glikogena. Slobodna glukoza u krvi prosječna čovjekova zaliha je energije od oko 170 kJ, dok je u glikogenu (čak i nakon noćnog gladovanja) pohranjeno još 2500 kJ. Neki organi, poput mozga, gotovo isključivo ovise o glukozi kao metaboličkome gorivu. Ravnotežu između slobodne i polimerizirane glukoze kontroliraju hormoni.
Aldehidna skupina glukoze kemijski reagira s amino-skupinama bjelančevina. Zato je povećanje koncentracije glukoze u krvi štetno i izaziva šećernu bolest.

Tromerov reagens

Reagens za dokazivanje glukoze zove se Tromerov reagens. To je lužnata otopina bakrovog(II) sulfata. U dodiru s glukozom nastaje crvenkasto-smeđi talog nastalog bakrovog(I) oksida.

Oksidacija

U blagim oksidansima (C_uSO₄) glukoza oksidira u D-glukonsku kiselinu.

Jačom oksidacijom (HNO₃) glukoze nastaje dikarboksilna glukarna kiselina.

Izvor

• Hrvatska enciklopedija, Broj 4 (Fr-Ht), str. 237. Za izdavača:Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb 2000.g. ISBN 953-6036-29-0 (cjelina) i 953-6036-32-0