Džeda

Džeda Jeddah, Jiddah (جدّة)
Koordinate: 21°32′N 39°10′E
Država	Saudijska Arabija
Pokrajina	Meka
Vlast
- Gradonačelnik	Adil Faqeeh
Površina
- Ukupna	1.320 km²
- Područje utjecaja	3.000 km²
Stanovništvo (2008.)
- Grad	3.600.000
- Gustoća	2.921/km²
Vremenska zona	Istočnoafričko vrijeme (UTC+3)
Pozivni broj	+966-2
Službena stranica www.jeddah.gov.sa
Zemljovid
Položaj Džede u Saudijskoj Arabiji

Džeda (Džida, Jeddah, Jiddah, arapski جدّة) je najveća luka Saudijske Arabije. Nalazi se nedaleko od glavnog islamskog svetog mjesta Meke i prvenstveno služi kao luka za potrebe Meke, te se razvila kao luka za prihvat hodočasnika. U gradu je sjedište Organizacije islamske konferencije.

Povijest

U predislamskom razdoblju je na prostoru grada bilo ribarsko naselje. Najstariji arheološki nalazi datiraju u doba oko 500. pr. Kr. Luku Džedu je 687. godine utemeljio kalif Uthman ibn Affan za potrebe hodočasnika u Meku. Tokom 11. i 12. st. su gradom vladali kalifi iz Egipta (Fatimidi i Ajubidi) koji su razvijali trgovačke veze Arapa s Azijom. Od 13. st. gradom vladaju Mameluci. Krajem 15. i početkom 16. st. se gradi utvrđenje s ciljem obrane od eventualnog napada Portugalaca koji su osnivali trgovačka uporišta uz obalu Afrike i često napadali Arape. 1517. je nakon turskog osvajanja mamelučkog Egipta grad postao dio Osmanskog Carstva. Osmanlije su grad dodatno utvrdili i sagradili zidine sa 6 vrata.

1802. su Arapi preuzeli kontrolu nad Mekom i Džidom (Prva saudijska država), ali su egipatske snage pod upravom Osmanlija nakon bitke kod Džede 1813. vratile grad. Nakon 1. svj. rata se raspalo Osmansko Carstvo, a na prostoru Meke i Džede je osnovano arapsko Kraljevstvo Hedžas. 1925. se kod Džede vodila bitka između Kraljevstva Hedžas i Kraljevstva Nedžd kojim vlada dinastija al-Saud. Nakon bitke je Nedžd okupirao Hedžas i stvorena je jedinstvena Saudijska Arabija. Tokom 20. st. se grad brzo širi i dolazi mnogo doseljenika.

Zemljopis

Džeda se nalazi na zapadu Saudijske Arabije, na istočnoj obali Crvenog mora. Istočno od grada je planina Al-Sarawat. Na morskoj obali postoji duboko uvučen zaljev i nekoliko manjih otočića.

Klima je pustinjska s vrlo malo padalina koje padnu uglavnom zimi. Temperature su visoke tokom cijele godine. Zimi su česte pješčane oluje.

Gospodarstvo

Osim lučkih djelatnosti, u Džedi se danas razvija trgovački i financijski sektor. Zbog svog položaja u središnjem dijelu Crvenog mora i dobrih prometnih veza, Džeda postaje jedan od najvažnijih gospodarskih središta Bliskog istoka. Danas se u gradu otvaraju brojni trgovački centri.

Znamenitosti

Džeda ima brojne džamije i ostale građevine tradicionalne arapske arhitekture. Većina ih je smještena u povijesnom starom gradu Al-Baladu. Džeda ima i brojne moderne znamenitosti. Najznačajnija je fontana kralja Fahda. To je službeno fontana s najvišim mlazom vode na svijetu koji doseže 312 m visine. Toranj Nacionalne komercijalne banke je najviša zgrada u Saudijskoj Arabiji. U ulici Tahlia postoje brojne trgovine sa značajnim svjetskim trgovačkim markama. 40 km od grada je izgrađeno turističko naselje Durrat Al-Arus.

Gradovi prijatelji

• Adana, Turska
• Tunis (grad), Tunis
• Aleksandrija, Egipat
• Almaty, Kazahstan
• Amman, Jordan
• Baku, Azerbajdžan
• Kairo, Egipat
• Casablanca, Maroko
• Dubai, Ujedinjeni Arapski Emirati
• Istanbul, Turska
• Jakarta, Indonezija
• Johor Bahru, Malezija
• Kuching, Malezija
• Karachi, Pakistan
• Kazan, Rusija
• Mary, Turkmenistan
• Odessa, Ukrajina
• Oran, Alžir
• Oš, Kirgistan
• Plovdiv, Bugarska
• Shimonoseki, Japan
• Sankt Peterburg, Rusija
• Strasbourg, Francuska
• Stuttgart, Njemačka
• Taipei, Tajvan
• Xi'an, Kina