Bože pravde

Izvor: Wikipedija
Skoči na: orijentacija, traži
Himna Republike Srbije

Bože pravde je himna Republike Srbije. Glazbu je skladao Davorin Jenko, a tekst napisao Jovan Đorđević 1872. Izvorni stihovi napisani su za kazalištnu predstavu „Markova sablja“ koja je premijerno izvedena te iste godine u čast punoljetnosti kneza Milana Obrenovića.[1][2][3]

Bože pravde je prvotno bila svečana pjesma koja je postala himnom Kneževine Srbije. Krunidbom Milana Obrenovića za kralja, 1882. godine, Srbija postaje samostalnim kraljevstvom i u stihovima se veliča srpski kralj.[4] Republika Srbija od 2004. koristi novu himnu temeljem preporuke[5] Narodne skupštine Republike Srbije i zaključaka[6] Vlade Republike Srbije, a od 2006. i temeljem odredbe Ustava Republike Srbije.[7] Od 2009. zakonom su određeni,[8] prethodno 2004. godine preporučeni,[5] stihovi u kojim se ne spominje kruna, ni kralj, niti kraljevstvo i tako promijenjenu svečanu pjesmu koristi se kao službenu državnu himnu.

Bilo je prijedloga uporabe riječi Našu zemlju umjesto srpske zemlje.[9]

Republika Srpska koristila je inačicu himne Kraljevine Srbije, koja je odlukom Ustavnoga suda BiH od 28. siječnja 2007. stavljena izvan snage kao osporena, jer nije predstavljala svih tri konstitutivna naroda u BiH.

Na referendumu o nacionalnim simbolima,[4] 31. svibnja 1992., većina[10] je građana bila za zastavu sa crvenom petokrakom, tradicionalni grb Srbije u obliku crvenoga štita s križem i četiri ocila, ali bez dvoglavoga orla, te za budnicu Marš na Drinu kao nesuđenu himnu.[4] Referendum prema pravilima nije uspio, jer nije izašlo preko 50% upisanih birača (uključujući i birače na Kosovu). Po Ustavu Republike Srbije iz 1990. himna Republike Srbije postala bi isključivo propisani tekst nakon ustavnoga referenduma.[11] Prihvaćanje isključivo propisanog teksta himne, na referendumu, uspjelo bi u slučaju izjašnjavanja preko 50% građana upisanih u biračke popise za pojedini tekst, a ne samo 50% od broja građana koji izađu na referendum, uz temeljni uvjet izlaska preko 50% upisanih birača.[11] Novi Ustav Republike Srbije iz 2006. prenio je ovlast utvrđivanja himne na zakonodavno tijelo koje običnom većinom donosi zakon o nacionalnim simbolima.[7]

Trenutačno postoje nedoumice o pripjevnim stihovima koji zakonski glasi „Bože spasi, Bože brani  · moli ti se srpski rod!“. Umjesto toga pripjeva Vlada Republike Srbije pod predsjedanjem Vojislava Koštunice promicala je stihove „Srbiju nam Bože brani  · moli ti se srpski rod!“, a javni radijski i televizijski servis jednostavno ponavlja tekst „Bože spasi, Bože hrani  · srpske zemlje, srpski rod“. Političke elite odlučile su rabiti kao drugi stih pripjeva tekst „moli ti se sav narod!“, koji se rabio u himni Kraljevine Jugoslavije u inačici „moli ti se sav naš rod!“,[12] i nakon 1945. kao neutralni oblik teksta.[13] Pripjev se obvezno pjeva nakon druge, četvrte i šeste kitice.

Tekstovi himne[uredi VE | uredi]

Himna Republike Srbije  [uredi VE | uredi]

Bože pravde, ti što spase
od propasti dosad nas,
čuj i odsad naše glase
i od sad nam budi spas.

Moćnom rukom vodi, brani
budućnosti srpske brod,
Bože spasi, Bože hrani,
srpske zemlje, srpski rod!

Složi srpsku braću dragu
na svak dičan slavan rad,
sloga biće poraz vragu
a najjači srpstvu grad.

Nek na srpskoj blista grani
bratske sloge zlatan plod,
Bože spasi, Bože hrani
srpske zemlje, srpski rod!

Nek na srpsko vedro čelo
tvog ne padne gneva grom
Blagoslovi Srbu selo
polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani
k’ pobedi mu vodi hod
Bože spasi, Bože hrani
srpske zemlje, srpski rod!

Iz mračnoga sinu groba
srpske slave novi sjaj
nastalo je novo doba
Novu sreću, Bože daj!

Otadžbinu srpsku brani
pet vekovne borbe plod
Bože spasi, Bože brani
moli ti se srpski rod! [8]

Himna Kraljevine Srbije  [uredi VE | uredi]

Bože pravde, Ti što spase
Od propasti, do sad nas,
Čuj i od sad naše glase
I od sad nam budi spas!

Moćnom rukom vodi, brani
Budućnosti srpske brod,
Bože spasi, Bože hrani
Srpskog kralja, srpski rod!

Složi srpsku braću dragu
Na svak’ dičan, slavan rad:
Sloga biće poraz vragu
A najjači srpstvu grad!

Nek’ na srpskoj blista grani
Bratske sloge, zlatan plod,
Bože spasi, Bože hrani
Srpskog kralja, srpski rod!

Nek’ na srpsko vedro čelo
Tvog ne padne gneva grom,
Blagoslovi Srbu selu,
Polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani,
K’ pobedi mu vodi hod,
Bože spasi, Bože hrani
Srpskog kralja, srpski rod!

Iz mračnoga sinu groba,
Srpske krune novi sjaj,
Nastalo je novo doba,
Novu sreću, Bože daj!

Kraljevinu srpsku brani
Petvekovne borbe plod,
Srpskog kralja, Bože hrani,
Moli ti se srpski rod! [2][13]

Skraćena inačica napjeva
himne Republike Srbije
  
[uredi VE | uredi]

Bože pravde, ti što spase
od propasti dosad nas,
čuj i odsad naše glase
i od sad nam budi spas.

Moćnom rukom vodi, brani
budućnosti srpske brod,
Bože spasi, Bože hrani,
srpske zemlje, srpski rod!

Bože spasi, Bože brani
moli ti se srpski rod! [14]

Skraćena inačica napjeva
himne Kraljevine Srbije
[uredi VE | uredi]

Bože pravde, Ti što spase
Od propasti, do sad nas,
Čuj i od sad naše glase
I od sad nam budi spas!

Moćnom rukom vodi, brani
Budućnosti srpske brod,
Bože spasi, Bože hrani
Srpskog kralja, srpski rod!

Srpskog kralja, Bože hrani
Moli ti se srpski rod!

Nek’ na srpsko vedro čelo
Tvog ne padne gneva grom,
Blagoslovi Srbu selu,
Polje, njivu, grad i dom!

Kad nastupe borbe dani,
K’ pobedi mu vodi hod,
Bože spasi, Bože hrani
Srpskog kralja, srpski rod!

Srpskog kralja, Bože hrani
Moli ti se srpski rod! [15]

O uporabi pjesme Bože pravde kao himne u Republici Srpskoj[uredi VE | uredi]

Himnu Kraljevine Srbije koristio je za unutarnje potrebe dio Bosne i Hercegovine odnosno dio entitetskog ustroja Bosne i Hercegovine poznat pod nazivom Republika Srpska do odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine o prestanku uporabe entitetskih obilježja koja nisu u sukladnosti s Ustavom Bosne i Hercegovine.

U skladu s odlukom Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, Narodna skupština Republike Srpske usvojila je 31. svibnja 2007. izmjene Ustavnog zakona o zastavi, grbu i himni, prema kojima je himna Republike Srpske skladba Davorina Jenka iz 1872., napisana za kazališnu predstavu „Markova sablja“, bez teksta. Riječ je o himni Bože pravde, koja se izvodi bez teksta.

Predstavnici iz reda Bošnjačkoga naroda tražili su očitovanje od Ustavnoga suda Republike Srpske koji je potvrdio ustavnost prethodno navedenoga zakona. Sada je cijeli slučaj predan Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine na konačno odlučivanje i pravorijek. Manji entitet je u međuvremenu usvojio himnu Moja republika.

Vanjske poveznice[uredi VE | uredi]

Izvori[uredi VE | uredi]

  1. Jokanović, Srđan; Pavlović, Milivoje (2006-12-23). Bože, himne, grba i zastave. Ilustrovana Politika – broj 2501. „Politika“ a.d. – podružnica Politika Newspapers & Magazines d.o.o. pristupljeno 2009-08-19
  2. 2,0 2,1 Stevović, Ljubomir. Srpski grb i himna u XX veku?. Drama – časopis za pozorišnu umetnost, dramu, kulturu, nauku, broj 1 / jesen (fall) – 2002. Udruženje dramskih pisaca Srbije. pristupljeno 2009-08-18
  3. Ekmečić, Milorad. Stvaranje Jugoslavije : 1790-1918., knj. 2, Prosveta, Beograd, 1989., str. 165., ISBN 86-07-00432-8, (COBISS.SR), (COBISS.SR)
    Wikicitati „ „Bože pravde“ kod Srba je najpre bilo horski spev u pozorišnom komadu Jovana Đorđevića „Markova sablja“. Komponovao je Davorin Jenko, a prvi put je zvanično izvođena 1872. na svečanosti proglašenja novog kneza punoletnim.
          Nakon 1848. se sve više koriste slike nacionalnih junaka i vladara. Čak je i u Bosni zabeleženo da iza 1860. srpski trgovci po kućama vešaju slike Mihaila Obrenovića i …”
    (Ekmečić, 1989., 165.)
  4. 4,0 4,1 4,2 Skrozza, Tamara; Grujičić, Nebojša (2003-02-13). Simboli Državne Zajednice Srbija i Crna Gora : Plavo i plavetno na paragvajski način. Tjednik Vreme – broj 632. Izdavač: NP "Vreme" d.o.o. pristupljeno 2009-06-26
  5. 5,0 5,1 Preporuka o korišćenju grba, zastave i himne Republike Srbije (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 93/2004). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" (2004-08-17). Arhivirano s izvorne stranice na 2009-12-08. pristupljeno 2009-08-17
  6. Zaključak o upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije, br. 95/2004, 58/2006 i 61/2006 – pročišćeni tekst). Republički sekretarijat za zakonodavstvo Vlade Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" – Prvi općinski sud u Beogradu (2006-07-11). pristupljeno 2009-08-17
  7. 7,0 7,1 Ustav Republike Srbije (srpski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 83/2006 od 1. listopada 2006. – stupio na snagu 8. studenoga 2006). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" (2006-11-08). Arhivirano s izvorne stranice na 2009-03-31. pristupljeno 2009-08-17
  8. 8,0 8,1 Zakon o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije (srpski). (Službeni glasnik Republike Srbije – br. 36/2009). Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" (2009-05-11). Arhivirano s izvorne stranice na 2009-12-19. pristupljeno 2009-06-26
  9. Babić, Konstantin (2000-11-02). Zašto Srbija još nema himnu?. Tjednik Vreme – broj 513. Izdavač: NP "Vreme" d.o.o. pristupljeno 2009-06-25 “Bože spasi, Bože hrani, · Našu zemlju i naš rod · Srbiju nam Bože brani · Moli ti se srpski rod.”
  10. Svi naši referendumi. Radio-televizija Vojvodine (2008-03-06). pristupljeno 2009-06-26
  11. 11,0 11,1 Ustav Republike Srbije (srpskohrvatski). (Službeni glasnik Republike Srbije, broj 1b/1990 od 28. rujna 1990.) – Skupštinska mreža — specijalizirani politički internetski portal. Izdavač: Milosevic Creative Communications (2003-07-16). pristupljeno 2009-06-26
  12. Čajkovac, S[igismund] (ur.) Čitanka : za III. razred osnovnih škola u Kraljevini Jugoslaviji, Tipografija, Zagreb, 1934., stranica 3.
  13. 13,0 13,1 Vraneš, Dejan. SRAMOTA!, Kurir, Beograd, 2004-08-06, Preuzeto 2009-10-21.
  14. Član 37. stav 1. Zakona o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije ("Službeni glasnik Republike Srbije", br. 36/09) propisao skraćenu inačicu od dvije kitice.
  15. http://www.royalfamily.org/multimedia/bp.zip

Literatura[uredi VE | uredi]

  • Pavlović, Milivoje. Knjiga o himni : jugoslovenski narodi u himni i himna među narodima, 3. prerađeno i dopunjeno izd., Dečje novine, Gornji Milanovac, 1990., ISBN 86-7335-009-3