Kraljevina Srbija
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg)
Ovaj članak dio je serije o |
| Rana povijest |
|
|
| Srednji vijek |
|
|
| Osmansko Carstvo |
|
|
| Srpska monarhija |
|
|
| Versajska Jugoslavija |
|
|
| Drugi svjetski rat |
|
|
| Druga Jugoslavija |
|
|
| Moderna Srbija |
|
|
Sadržaj |
Položaj [uredi]
Povijest [uredi]
Zbog osmanskih pogroma nad srpskim pukom, na Sretenje Gospodnje (hrv. Svijećnica) 15. veljače 1804. godine, u Orašcu je podignut Prvi srpski ustanak pod vodstvom Karađorđa ("Crnog Đorđa") Petrovića. Ustanak je ugušen 1813. 23. travnja 1815. podignut је Drugi srpski ustanak na čelu s knezom Milošem Obrenovićem. Rezultati ovog ustanka vidljivi su 1830. kada Porta (Osmanska vlada) proglašava Srbiju vazalnom (polusamostalnom) kneževinom. Prvi ustav Srbija je dobila 1835. Godine 1867. donijet je Ferman o povlačenju osmanskih garnizona iz srpskih gradova. Neovisnost Srbije priznata je na Berlinskom kongresu 1878. Knez Milan Obrenović postaje srpskim kraljem 1882. godine. Obrenovići i Karađorđevići su naizmjenice vladali u 19. stoljeću. Posljednji Obrenović, kralj Aleksandar, mučki je ubijen zajedno s kraljicom Dragom 1903 u puču srpskih oficira. Tad na vlast dolazi kralj Petar I. Karađorđević.
Srbija, Bugarska, Crna Gora i Grčka krenule su 1912. u Prvom balkanskom ratu u konačno oslobađanje od osmanske vlasti. Nakon rata Srbija nije uspjela ostvariti svoj cilj - izlazak na Jadransko more, preko sjeverne Albanije, a Bugarska je bila nezadovljna podjelom Makedonije. To je prouzročilo Drugi balkanski rat 1913. kada su Srbija, Grčka, Osmansko carstvo i Rumunjska brzo pobijedile Bugarsku. Srbija je od Bugarske, kao ratnu odštetu dobila određeno područje zapadne Bugarske (Bosiljgrad, Dimitrovgrad i Strumicu).
Austro-Ugarska je bila uznemirena jačanjem Srbije, koja joj je remetila planove za prodor na istok. Nakon sarajevskog atentata objavljuje rat Srbiji 28. srpnja 1914. Tada je počeo Prvi svjetski rat. Cerska i Kolubarska bitka bile su prve savezničke pobjede u Prvom svjetskom ratu. Povlačenje preko Albanije počelo je 1915. Tri godine kasnije probijen je Solunski front. Krajem studenoga priključenje Kraljevini Srbiji proglašavaju Bačka, Banat i Baranja koji su bili dijelom i Države SHS, dan kasnije i Crna Gora odlukama Velike podgoričke skupštine (samo Srbi iz Crne Gore i Sandžaka su sudjelovali). Država Slovenaca, Hrvata i Srba, koja se plašila talijanskog napada, ujedinila se sa Srbijom odlukom Narodnog vijeća u Zagrebu 25. studenog 1918., no bez pristanka Hrvatskog Sabora.
Dana 1. prosinca stvoreno je prvotno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.
Prosvjeta i kultura [uredi]
Vanjska politika [uredi]
Promet [uredi]
Gospodarstvo [uredi]
Stanovništvo [uredi]
Popisi stanovništva rađeni su po državljanstvu svakih 5 godina. Progon muslimana iz Srbije u Tursku bitno je utjecao na ishod popisa stanovništva iz 1910. u kojem je državljanstvo umjesto narodne pripadnosti glasilo kao glavni čimbenik. Prema tumačenju velikosrpske ideologije primjerice Makedonci, Bugari, Bošnjaci i Hrvati smatrani su Srbima.
Broj stanovnika 1900. iznosio je 2.497.000.[1]
1910. [uredi]
Popis stanovništva iz 1910. je ujedno bio i posljednji.
| Popis iz 1910.[2] | ||
| državljanostvo | broj pripadnika | % |
| srbijansko | 2.890.615 | 99.00% |
| crnogorsko | 570 | 0.00% |
| austrouagrsko | 12.123 | 0.40% |
| bugarsko | 571 | 0.00% |
| rumunjsko | 163 | 0.00% |
| tursko | 6.060 | 0.20% |
| ostalo | 11.965 | 0.40% |
| ukupno | 2.922.058 | - |
Srbija je imala 99% pripadnika srbijanskih državljana, dok je najviše stranih bilo iz Austro-Ugarske. S većinskim pravoslavnim stanovništvom je živjelo nešto više od 11.000 muslimana, a turskih pripadnika je bilo 6.000 za koje se pretpostavlja da su islamizirani Srbi. Od austougarskih, dvije trećine su katolici a ostalo su Srbi-Prečani.[2]
1910.-1912. [uredi]
Pregled najvećih gradova po broju stanovnika prije Balkanskih ratova.[3]
- Beograd - 90.000
- Niš - 25.000
- Kragujevac - 18.500
- Leskovac - 14.300
- Požarevac - 13.000
- Vranje - 12.500
- Šabac - 12.000
- Pirot - 11.000
Balkanski ratovi [uredi]
Srbija je nakon tih ratova dobila teritorij od 40.000 km², povećavši svoju populaciju za 1.660.000 stanovnika.[4]
Pregled najvećih gradova po broju stanovnika gradova anektiranih Balkanskim ratovima.[3]
- Bitolj - 60.000
- Skoplje - 50.000
- Prilep - 22.000
- Prizren - 21.000
- Štip - 20.000
- Priština - 18.500
- Ohrid - 18.000
- Novi Pazar - 13.000
Vođe [uredi]
Kao monarhija, Kraljevina Srbija imala je na čelu države kralja koji je imao potpunu vlast. U povijesti su se izmijenila samo 3:
- Milan Obrenović (1882.-1889.)
- Aleksandar Obrenović (1889.-1903.)
- Namjesništvo (1889.-1893.)
- Jovan Ristić (1889.-1893.)
- Kosta Protić (1889.-1892.)
- Jovan Belimarković (1889.-1893.)
- Namjesništvo (1889.-1893.)
- Petar I. Karađorđević (1903.-1918.)
- Aleksandar I. Karađorđević, regent (1914.-1918.)
Karte [uredi]
-
Kraljevina Srbija 1882–1912 prije balkanskih ratova
-
Kraljevina Srbija prije 1. svjetskog rata (1913)
-
de facto granice Kraljevine Srbije 26. studenog 1918. godine, nakon pripajanja Srijema (24. studenog), Banata, Bačke i Baranje (25. studenog) i aneksije Crne Gore (26. studenog)
-
Privremena osvajanja u Prvom balkanskom ratu (1912-1913)
-
Proširenja nakon balkanskih ratova (1913)
-
Proširenja dobijena mirovnim sporazumom u Neuilly-sur-Seine (1919)
Bilješke [uredi]
- ↑ Enciklopedija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. - str. 287
- ↑ 2,0 2,1 Glas javnosti: Kraljevina Srbija bila etnički čista (srp.)
- ↑ 3,0 3,1 Andrej Mitrović, Serbia's great war, 1914-1918, 2007 - str. 56
- ↑ Enciklopedija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. - str. 351
Nedovršeni članak Kraljevina Srbija koji govori o povijesti treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.
